سیاسی

۲۴ سال پس از انتقال قدرت به کرزی؛ نظام سیاسی افغانستان به کجا رسید؟

نوشته شده توسط admin در تاریخ 3 جدی 1404

اشتراک گذاری: فیسبوک | توییتر | واتس‌اپ | لینکدین
بازدیدها: 118

---

نویسنده: سعادت صالح

اول جدی، بیست‌وچهارمین سالگرد یک چرخش تاریخی در سرنوشت افغانستان است؛ روزی که در سال ۱۳۸۰ خورشیدی، نخستین انتقال مسالمت‌آمیز قدرت در ارگ کابل رقم خورد. امروز در دسامبر ۲۰۲۵، نگاهی به این مسیر طولانی، تصویری از امیدهای بربادرفته و چرخه‌ای تلخ از تکرار تاریخ را پیش‌رو می‌گذارد. آغاز یک رویا: از اجلاس بن تا ارگ کابل در اول دی‌ماه سال ۱۳۸۰، برهان‌الدین ربانی، رئیس‌جمهوری وقت که پس از سقوط طالبان دوباره به کابل بازگشته بود، قدرت را رسماً به حامد کرزی، رئیس حکومت موقت، سپرد. 

این اقدام که محصول توافقات اجلاس بن‌ در آلمان بود، جرقه‌ای از امید را در دل افغانستانی‌ها روشن کرد. حامد کرزی که در سال ۲۰۰۴ به عنوان نخستین رئیس‌جمهوری منتخب مردم برگزیده شد، سیزده سال سکان هدایت کشوری را بر عهده داشت که زیرساخت‌هایش ویران شده بود.

در آن سال‌ها، حمایت‌های بی‌سابقه جامعه جهانی و سرازیر شدن نزدیک به یک تریلیون دالر کمک‌های ایالات متحده و متحدانش، فرصتی طلایی برای نوسازی افغانستان ایجاد کرد. 

اما این مسیر با چالش‌های بزرگی همچون نبود ظرفیت‌های مدیریتی، فساد سیستماتیک و ظهور طبقه جدیدی از «مولتی‌میلیونرهای پروژه‌ای» همراه شد. فقر پایدار ماند و فساد، افغانستان را در صدر جدول‌های جهانی نشاند؛ وضعیتی که به‌تدریج اعتماد عمومی را نسبت به نظام جمهوری سست کرد.

تزلزل در جمهوریت و مسیر سقوط با خروج کرزی از قدرت در سال ۲۰۱۴ و آغاز دوران اشرف غنی، بحران‌های انتخاباتی به بخشی جدایی‌ناپذیر از سیاست افغانستان بدل شد. ساختار «حکومت وحدت ملی» که با میانجی‌گری آمریکا شکل گرفت، بیش از آنکه نماد وحدت باشد، بازتاب‌دهنده شکاف‌های عمیق سیاسی بود.

از سال ۲۰۱۹، با آغاز مذاکرات مستقیم آمریکا و طالبان در دوحه، شمارش معکوس برای سقوط نظام جدید آغاز شد. توافقی که بدون حضور دولت افغانستان امضا شد، به طالبان مشروعیت سیاسی بخشید و روحیه نیروهای امنیتی کشور را تضعیف کرد. سرانجام در اوت ۲۰۲۱، با خروج شتاب‌زده نیروهای بین‌المللی و فرار اشرف غنی، کابل بار دیگر به دست طالبان افتاد تا "نظام جدید" پس از دو دهه تلاش و هزینه‌های کلان، فرو بپاشد.

افغانستان تحت حاکمیت مجدد طالبان (۲۰۲۱ - ۲۰۲۵) از سال ۲۰۲۱ تا پایان ۲۰۲۵، افغانستان تحت حاکمیت «امارت اسلامی» شاهد عقب‌گردی تمام‌عیار بوده است. طالبان برخلاف وعده‌های اولیه مبنی بر تشکیل حکومت فراگیر، قدرت را منحصراً در اختیار گرفتند. 

گزارش‌های حقوق بشری در سال ۲۰۲۵ نشان‌دهنده صدور بیش از ۱۳۰ فرمان محدودکننده علیه زنان است؛ فرامینی که به «آپارتاید جنسیتی» تعبیر شده و زنان را از آموزش، کار و حتی حضور در فضاهای عمومی محروم کرده است.

از نظر اقتصادی، تولید ناخالص داخلی با کاهشی ۴۰ درصدی روبه‌رو شده و بیش از ۹۰ درصد جمعیت زیر خط فقر زندگی می‌کنند. اگرچه طالبان مدعی بهبود امنیت و کاهش کشت خشخاش هستند، اما بحران مشروعیت بین‌المللی و درگیری‌های داخلی با گروه‌هایی نظیر جبهه مقاومت ملی و داعش خراسان، ثبات ادعایی آنان را به چالش کشیده است.

فرجام یک سفر ۲۴ ساله امروز، در بیست‌وچهارمین سالگرد آن انتقال تاریخی، افغانستان خود را در نقطه‌ای می‌بیند که گویی زمان به عقب بازگشته است. تریلیون‌ها دلار کمک جهانی و دو دهه تلاش برای نهادسازی، نتوانست در برابر ویروس فساد و سیاست‌های غلط خارجی دوام بیاورد.

سفر نظام جدید افغانستان که با لبخندهای دیپلماتیک در بن آغاز شده بود، اکنون به حاکمیتی استبدادی و انزوای جهانی ختم شده است. 

این سالگرد بیش از آنکه یک جشن باشد، یادآوری تلخی است از این واقعیت که ثبات و توسعه، بدون عدالت اجتماعی و انتقال مسالمت‌آمیز قدرت، سرابی بیش نیست. افغانستان اکنون بیش از هر زمان دیگری به یک گفتمان ملی واقعی و حمایت صادقانه جهانی نیاز دارد تا از این چرخه مکرر خشونت و فروپاشی خارج شود.