سیاسی

جهان در آستانه‌ی گذار یا بی‌نظمی؟

نوشته شده توسط admin در تاریخ 2 دلو 1404

اشتراک گذاری: فیسبوک | توییتر | واتس‌اپ | لینکدین
بازدیدها: 118

---

نویسنده: امید بهزاد:

جهان وارد مرحله‌ای شده است که دیگر نمی‌توان آن را صرفاً «بحران مقطعی» نامید. آنچه امروز در سیاست بین‌الملل، اقتصاد جهانی و روابط میان دولت‌ها جریان دارد، نشانه‌های روشن فروپاشی، نظمی است که دهه‌ها به‌عنوان چارچوب مسلط جهان معرفی می‌شد. نظمی که وعده ثبات می‌داد، اما اکنون خود به منبع اصلی بی‌ثباتی تبدیل شده است.

نظم جهانی پس از جنگ جهانی دوم بر پایه قواعد، نهادها و نوعی توازن قدرت شکل گرفت. قرار بود قانون جای زور را بگیرد، همکاری جای تقابل را، و نهادهای بین‌المللی داور اختلافات باشند. اما این روایت به‌تدریج فرسوده شد؛ نه با یک ضربه ناگهانی، بلکه با انباشت تصمیم‌های غلط، استانداردهای دوگانه و سوءاستفاده از قدرت. امروز دیگر کمتر کسی باور دارد که این نظم، عادلانه یا حتی کارآمد است.

در چنین فضایی، قانون نه مرجع تصمیم‌گیری، بلکه ابزاری انتخابی برای توجیه منافع است. هرجا قانون به نفع قدرت‌ها باشد، برجسته می‌شود و هرجا مانع باشد، نادیده گرفته می‌شود.

نهادهای بین‌المللی که زمانی نماد امید به همکاری جهانی بودند، امروز یا فلج‌اند یا بی‌اعتبار. شورای امنیت بیش از آنکه حافظ صلح باشد، صحنه رقابت قدرت‌هاست. قطعنامه‌ها اجرا نمی‌شوند، مگر آنکه منافع بازیگران اصلی را تهدید نکنند. این وضعیت پیام روشنی به جهان مخابره کرده است. در نظام فعلی، عدالت تضمین‌شده نیست و امنیت، کالایی نابرابر است.

اقتصاد جهانی نیز از این طلاطم مصون نمانده است. اقتصاد که قرار بود عامل همگرایی باشد، به سلاحی سیاسی تبدیل شده است. تحریم‌ها، فشارهای مالی، جنگ‌های تجاری و کنترل فناوری، زندگی میلیون‌ها انسان را به گروگان تصمیم‌های ژئوپلیتیک گرفته‌اند. فاصله فقیر و غنی عمیق‌تر شده و احساس ناامنی اقتصادی، به تجربه‌ای جهانی بدل گشته است. این ناامنی، خود سوخت بی‌ثباتی‌های سیاسی و اجتماعی است.

جهان وارد دوره‌ای شده که در آن استفاده از زور، دیگر آخرین گزینه نیست، بلکه بخشی از راهبرد سیاست خارجی دولت‌هاست. این بازگشت به منطق خشونت، یکی از خطرناک‌ترین نشانه‌های فروپاشی هنجارهای جهانی است.

بی‌اعتمادی به دولت‌ها، رسانه‌ها و نخبگان سیاسی به سطحی بی‌سابقه رسیده است. روایت‌های مشترک فرو ریخته‌اند و جای آن‌ها را روایت‌های متخاصم، هویتی و گاه توطئه‌محور گرفته‌اند. وقتی جهان حتی بر سر «واقعیت» توافق ندارد، ساختن آینده‌ای مشترک به کاری بسیار دشوار تبدیل می‌شود.

آنچه امروز شاهد آن هستیم، فروپاشی ناگهانی نیست؛ فرسایش تدریجی است. نظمی که دیگر توان پاسخ‌گویی به واقعیت‌های جدید قدرت را ندارد، اما همچنان بر بقای خود اصرار می‌ورزد. این وضعیتِ معلق نه نظم قدیم، نه نظم جدید خطرناک‌ترین وضعیت ممکن است. خلأ قدرت و قاعده، همواره بستر افراط، جنگ و بحران‌های بزرگ‌تر بوده است.

جهان در طلاطم است، و این یک اغراق رسانه‌ای نیست؛ یک واقعیت سیاسی است. پرسش اصلی دیگر این نیست که آیا نظم جهانی فرو می‌پاشد یا نه. این روند آغاز شده است. پرسش واقعی این است که چه نظمی جای آن را خواهد گرفت، چه کسانی قواعد آن را خواهند نوشت، و هزینه این گذار را چه کسانی خواهند پرداخت.

تاریخ نشان داده است که دوره‌های گذار، هم می‌توانند به فاجعه ختم شوند و هم به بازتعریف عادلانه‌تر جهان. تفاوت این دو، در آگاهی، مسئولیت‌پذیری و شجاعت تصمیم‌گیران است. جهان امروز بیش از هر زمان دیگری به این شجاعت نیاز دارد پیش از آنکه طلاطم، به طوفانی غیرقابل مهار تبدیل شود.