سیاسی

تداومِ غایله‌ی بد فرجام و کوبیدنِ آب در هاونگ؛ "‌پنج‌سال دشمنی باخود"

نوشته شده توسط admin در تاریخ 21 دلو 1404

اشتراک گذاری: فیسبوک | توییتر | واتس‌اپ | لینکدین
بازدیدها: 95

---

معین اسلام‌پور

بخش نخست

در پنج‌سال پسا سقوطِ حکومت، حوزه‌ی اجتماعی – روشن‌فکری ما با یک پارادوکس غم‌ناک و نامتعارف مواجه است؛ این پارادوکس از دو زاویه مورد بررسی است؛ چرا ما در این مدتِ طولانی هم‌چنان جوی جاری و شرایطِ دشوار و عمل‌کرد حاکمیتِ استبداد قومی را کشف و درک نکرده‌ایم؟! اگر گلایه‌ای از شماری دوستان داریم، نسبتِ به‌کژ فهمی ‌آن‌ها تا حدودِ می‌تواند توجیه پذیر باشد. برای این‌که اکثراً نیروهایی جوان در دلِ حوادث و بازی‌های پنهانِ استخباراتی- درون‌ساختاری و درون‌هویتی نبوده‌اند و نیستند؛ داوری‌ آنان صوری، از روی اطلاعاتِ رسانه‌ها و متونِ کتاب‌های منابع استخباراتی و وارونه‌یی‌ست که به‌خوردِ آن‌ها داده می‌شود؛ آن‌ها سایه‌ای سیاست‌ یا به‌رویتِ دیگر زیر پوستِ سیاست را خوب درک و کشف نکرده‌اند.

آن‌چه جای گلایه و مایه‌ی نگرانی است که این پارادوکس در پنج‌سال پسین به‌گونه‌ای تکراری و سازمانی از آدرسِ روشن‌فکران و آگاهانِ مطرح شده است، اکثراً در مقاطعِ بلندِ تحصیلی- دانشگاهی قرار داشته‌اند؛ این بحران، دوستانِ پنجشیری- بدخشانی را زیر گرفته است. هر دو گروه توجیه‌ی و تحلیلی‌هایی نسبت به‌عمل‌کرد خود داشته‌اند و دارند، باگذشتِ هر روز صفوفِ مخالفان و موافقانِ آنان تقویت شده است.  

حال این مساله به‌یک بحران و چالشِ جدی مبدل شده است. کار به‌جای رسیده است؛ دشمن- تاریخ و هویتِ خودرا کنار گذاشته‌اند؛ از دشمنِ واقعی، دشمنی‌تر به‌جان هم افتاده‌اند؛ برچسپ‌های گوناگونی را به‌یک‌دیگر وارد کرده‌اند. گاه آن‌چنان شوک‌آور بوده است که هر آدمِ با وجدان و با احساس، از شنیدنِ روایت‌های مملو از گند و چرند احساسِ حقارت می‌کند. تلخ‌تر از همه چرندهای بی‌پایه، منابعی چربی برای دشمنانِ هویت و تاریخ ما بوده است که به‌تکرار به‌رخِ هویتِ جمعی ما کشیده‌اند و خواهند کشید؛ در واقع در پنج‌سال سلطه‌ای طالبانی، تمامِ انرژی حوزه‌ی ما، برای رقابت‌های ناسالم ، بد و فحش و ترورهای شخصیتی، شخصیت‌های کلانِ سیاسی- نظامی مصرف شده است؛ ناسازگاری و نا هم‌سویی، برترطلبی و فزون‌خواهی، ایجاد جزایر قدرت، تنش، نفرت، کین و عقده در میانِ اکثریتِ مطلقِ تاجیکان، تجربه‌ی غم‌ناکی است. در پنج‌سال پسین، حوزه‌ی اجتماعی ما نه‌تنها به‌اسطوره‌ی رسوای مبدل شد، بل جوک و طنز تاریخی‌ست که سال‌ها از صورت و سیرتِ جامعه‌ای تاجیک زدوده نخواهد شد.

هم‌چنان حوزه‌ی اجتماعی- سیاسی و صف‌بندی‌های حاشیه‌یی – سطوح نظامی و  جبهاتِ مقاومت نیز از این فضا و وضعیتِ آشفته به‌شدت متاثر شده است. حتا پایگاه‌های خبری یک جبهه، عملیات و دست‌آوردِ جبهه‌ی دیگر را اطلاع‌رسانی و باز پخش نمی‌کنند، حامیان و هواداران مجازی هر یکی از این جبهات، عمل‌کرد مشابه‌ی دارند. این رویکرد مرا به‌یاد و خاطره‌ی احزابِ سیاسی دوره‌ی جهاد به‌ویژه تنش‌ها و دشمنی میانِ حزب اسلامی و جمعیتِ اسلامی می‌برد که هردو در برابر یک دشمنی مشترک (روس‌ها- رژیم حاکم) مبارزه می نموده‌اند؛ اکثراً دشمنِ اصلی در حاشیه می‌ماند، آن‌ها در تقابل هم قرار می‌گرفتند، چیزی‌که بارها و سال‌ها اتفاق افتاده است، این موضوع برای هیچ‌کسی پوشیده نیست.

نسلِ روزگار جهاد به‌وضوح این روایتِ تراژدیک را به‌خاطر دارند، خوب و دقیق می‌دانند که آمارِ تلفات و دشمنی میان حزب – جمعیت، در کل حزب‌های جهادی، رقم درشت و شرم‌آوری دارد‌. جدا از همه‌ی عواملِ پیدا و پنهانِ سقوطِ حکومتِ مجاهدین، یک عاملِ مهم و محوری‌اش وابسته به‌تضادها و تنش‌های حزبی - سازمانی دوره‌ی جنگ‌های حزبی- قومی بود، در نهایت منجر به‌سقوطِ حکومت و سلطه‌ای طالبان شد.

این دشمنی و تقابل با رویکردهای حاشیه‌ی و نسبتاً نرم، تا سقوطِ جمهوریت و سلطه‌ای دومِ طالبان، تداوم یافت. اما طالبان به این غایله نقطه‌ای پایان گذاشت. بند و بساطِ طرف‌های درگیری را بر چید. یکی از محوری‌ترین بخشِ شکست و سقوطِ حکومتِ مجاهدین، تضاد و تقابل احزابِ سیاسی باهم می‌تواند باشد.

نگارنده، نگرانِ آینده‌ی دو قوم و دو بازوی استواری استم که سال‌یان درازی جدا از پیوندهای خانواده‌گی در عرصه‌های سیاسی- نظامی در یک‌طرف واقع شده‌اند، تلخ‌واره‌گی‌های زیادی را مشترکاً تجربه نموده‌اند، باید شرایط و جوی دشوار کنونی را که گرگ مزویر قومی در کمینِ هر دو استند درک شود و کمی تأمل و تعمق نمایند. با این پیش در آمد، هر دو گروه- پنجشیری- بدخشانی را در چند بخش، با رویکرد آسیب‌شناسانه و تحلیل یافته‌ها، داده‌های میدانی را به‌صورتِ فشرده و کلی بررسی می‌نماییم. تا دیده شود، ریشه‌ی مشکل در کجا است؛ چرا این مساله باگذشت هر روز چاق و فربه می‌شود؛ پشتِ سر این سناریوی کی‌ها استند؟! نکاتِ اصطحکاکی چه بوده است که هر دو قوم را به‌مرز دشمنی و آشتی‌ناپذیری کشانده است؛ امیدوارم دوستان با حوصله‌مندی و صبوری تا فرجام این بحث را دنبال کنند.