سیاسی

نتیجه اعتماد به امریکا تجربه‌ای که افغانستان با بهای سنگین پرداخت

نوشته شده توسط admin در تاریخ 4 حوت 1404

اشتراک گذاری: فیسبوک | توییتر | واتس‌اپ | لینکدین
بازدیدها: 83

---

نویسنده: عبدالمجید قادری

موضوع اعتماد به امریکا در افغانستان تنها یک بحث سیاسی داخلی نیست بلکه به نمونه‌ عبرت‌آموز در معادلات ژئوپولیتیکی جهان تبدیل شده است. 

مردم افغانستان پس از سال ۲۰۰۱ در شرایطی که کشورشان از دهه‌ها جنگ ویرانی و حاکمیت سخت‌گیرانه طا-لبان رنج می‌برد به حضور نیروهای غربی به رهبری امریکا با امید نگاه کردند. وعده مبارزه با تروریزم بازسازی کشور ایجاد دولت مدرن و تامین آزادی‌های مدنی چشم‌انداز تازه‌ای را پیش روی جامعه‌ای خسته از جنگ قرار داد.

در سال‌های ابتدایی نشانه‌هایی از تغییر دیده شد. ساختار جمهوری شکل گرفت قانون اساسی جدید تصویب شد رسانه‌های آزاد گسترش یافتند میلیون‌ها کودک به مکتب رفتند و زنان وارد عرصه‌های آموزش سیاست و بازار کار شدند.

 میلیاردها دالر کمک خارجی به افغانستان سرازیر شد و پروژه‌های عمرانی متعددی اجرا گردید. در ظاهر افغانستان در مسیر دولت‌سازی و توسعه قرار گرفته بود. اما در پس این ظاهر امیدوارکننده مشکلات عمیق‌تری وجود داشت. ساختار سیاسی جدید بیش از آن‌که بر پایه اجماع واقعی ملی استوار باشد به حمایت مالی و نظامی خارجی وابسته بود.

 رقابت‌های قومی و سیاسی که ریشه در تاریخ معاصر افغانستان داشت در چارچوب نظام جدید نیز ادامه یافت و در برخی موارد تشدید شد. توزیع قدرت بر اساس ملاحظات امنیتی و سیاسی خارجی سبب شد برخی گروه‌ها احساس حاشیه‌نشینی یا بی‌عدالتی کنند. 

در نتیجه انسجام ملی که برای ثبات یک کشور حیاتی است به اندازه کافی تقویت نشد.

از منظر اقتصادی نیز وابستگی به کمک‌های خارجی به‌جای خودکفایی ساختاری تثبیت شد.  فساد گسترده اداری و ناکارآمدی نهادی مانع شکل‌گیری یک اقتصاد پایدار گردید. 

در عین حال درباره منابع طبیعی افغانستان از ذخایر معدنی گرفته تا ظرفیت‌های انرژی همواره بحث‌هایی وجود داشت که رقابت قدرت‌های بزرگ برای نفوذ در این کشور را تنها امنیتی نمی‌دانست بلکه آن را بخشی از معادلات اقتصادی و راهبردی منطقه ارزیابی می‌کرد.

در حوزه امنیتی با وجود حضور بیست‌ساله نیروهای آمریکایی و ناتو جنگ پایان نیافت. عملیات‌های نظامی و درگیری‌های مداوم نه‌تنها صلح پایدار ایجاد نکرد بلکه باعث تلفات گسترده غیرنظامیان شد. 

در همین دوره طالبان توانست خود را بازسازی کرده و در بسیاری از مناطق نفوذ خود را گسترش دهد. 

این مسئله برای بسیاری از افغانستانی ها این پرسش را مطرح کرد که چگونه پس از دو دهه حضور گسترده نظامی گروهی که هدف اصلی نابودی آن اعلام شده بود همچنان پابرجا ماند.

سال ۲۰۲۱ نقطه عطفی تعیین‌کننده بود. 

با خروج نیروهای آمریکایی ساختار جمهوری افغانستان در مدت کوتاهی فروپاشید و طالبان بار دیگر  با کمک آمریکا ها قدرت را در دست گرفتند. 

برای بسیاری از مردم این رویداد به معنای رها شدن کشوری بود که بیست سال به حمایت خارجی تکیه کرده بود.

 پیامدهای این تحول بسیار گسترده بود محدودیت شدید بر حق تحصیل ، محدودیت‌های کاری برای زنان، کاهش آزادی‌های مدنی، بازداشت‌ها و فشارهای سیاسی و تشدید بحران اقتصادی و انسانی افغانستان وارد مرحله‌ای از انزوای بین‌المللی فقر گسترده و بی‌ثباتی اجتماعی شد.

از نگاه منتقدان نتیجه اعتماد عمیق به آمریکا این بود که ساختار سیاسی کشور به‌جای تکیه بر اراده و توان داخلی به تضمین‌های خارجی وابسته شد تضمین‌هایی که در لحظه حساس با تغییر اولویت‌های سیاسی واشنگتن پایان یافت.

 آنان استدلال می‌کنند که قدرت‌های بزرگ در سیاست خارجی خود بیش از هر چیز منافع ملی خویش را دنبال می‌کنند نه تعهدات اخلاقی بلندمدت نسبت به ملت‌های دیگر.

در سطحی گسترده‌تر تجربه افغانستان به هشداری برای سایر ملت‌ها تبدیل شده است اتکا به قدرت‌های جهانی بدون ایجاد پایه‌های قوی داخلی، وحدت ملی، اقتصاد مستقل و نهادهای مشروع مردمی می‌تواند سرنوشت یک کشور را به تصمیمات بیرونی گره بزند.

 تحولات افغانستان نشان داد که هیچ تضمین خارجی جایگزین انسجام داخلی و استقلال واقعی نمی‌شود.

با این حال تحلیل منصفانه نیز یادآور می‌شود که بحران افغانستان تنها نتیجه یک عامل نبود دهه‌ها جنگ داخلی، مداخلات منطقه‌ای، ضعف رهبری سیاسی، فساد ساختاری و شکاف‌های اجتماعی نیز نقش تعیین‌کننده داشتند.

 اما در حافظه سیاسی بسیاری از افغانستانی ها سال‌های ۲۰۰۱ تا ۲۰۲۱ به عنوان دوره‌ای ثبت شده که در آن امید به حمایت خارجی سرانجام به ناامیدی و بی‌اعتمادی انجامید.

و سرانجام، نتیجه این تجربه برای افکار عمومی منطقه و جهان روشن است روابط بین‌الملل عرصه منافع است نه تعهدات دائمی  ملت‌ها اگر می‌خواهند آینده‌ای پایدار داشته باشند باید پیش از هر چیز بر توان داخلی وحدت اجتماعی و استقلال سیاسی خود تکیه کنند زیرا قدرت‌های بزرگ ممکن است بیایند و بروند اما پیامد تصمیم‌های تاریخی برای مردم یک کشور باقی می‌ماند.