فرهنگی

آموزش، جهاد و فرهنگ؛ سه میدان زندگی انجنیر عبدالملک حبیبی

نوشته شده توسط admin در تاریخ 2 دلو 1404

اشتراک گذاری: فیسبوک | توییتر | واتس‌اپ | لینکدین
بازدیدها: 195

---

نویسنده: عبدالله دانش

تاریخ معاصر افغانستان پر است از انسان‌های که زندگی‌شان در میان جنگ، مهاجرت و محرومیت گذشت، اما آثارشان هم‌چنان ماندگار است. نوشتن درباره چنین مردانی ‌کار سهل و ساده‌ای نیست، زیرا بزرگی آنان در سکوت و عمل نهفته بود؛ در کارهای روزمره‌ای که جامعه را می‌ساخت و نسل‌ها را هدایت می‌کرد.

انجنیر عبدالملک حبیبی، یکی از همین چهره‌ها بود؛ مردی که زندگی خود را در پیوند میان جهاد، فرهنگ و آموزش صرف کرد و معتقد بود نجات یک ملت از مسیر دانایی می‌گذرد. 

او در روستای ده‌ملای ولسوالی بگرام ولایت پروان چشم به جهان گشود؛ سرزمینی که سادگی روستا و سختی زندگی، از همان آغاز، روحیه تلاش، صبوری و مسوولیت‌پذیری را در وجودش پرورش داد. فضای اجتماعی آن روزگار، آمیخته با سنت، دین و نیاز مبرم به آموزش بود و همین بستر، زمینه‌ساز علاقه او به دانش و فرهنگ شد.

می‌گویند که سال‌های کودکی و نوجوانی او در فضایی سپری شد که آموزش، پدیده‌ی کمیاب و ارزشمند به شمار می‌رفت. همین کمبود، انگیزه‌ و تلاش نیرومند در وجودش پدید آورد تا علم و دانش را هم برای خود و برای جامعه‌اش طلب کند. بستگانش روایت می‌کنند که حبیبی از همان آغاز، به کتاب، مطالعه و نظم فکری علاقه‌مند بود و این ویژگی‌ها، پسان‌ها مسیر زندگی‌اش را شکل داد.

او تا صنف ۱۲ در لیسه جمعیت بگرام که اکنون زیرنام لیسه شفق شهید فعال است، درس خواند. پس از فراغت در سال ۱۳۵۳ خورشیدی، در امتحان کانکور شرکت کرد و به دانشکده ساینس دانشگاه کابل راه یافت. شوربختانه تحولات شتابان سیاسی نارامی‌های نظامی در کشور مسیر زندگی او را تغییر داد.

با آغاز بحران‌های فراگیر، انجنیر عبدالملک حبیبی همانند هزاران جوان آن روزگار، در برابر انتخابی دشوار قرار گرفت. او ناچار شد مسیر تحصیل دانشگاهی را نیمه‌کاره رها کند و راه مهاجرت را در پیش گیرد.

در پاکستان، به صف حزب جمعیت اسلامی افغانستان پیوست و در کنار شخصیت‌های بزرگ کشور همچون پروفیسور، استاد برهان‌الدین ربانی، رییس جمهور پیشین افغانستان، در سازمان‌دهی ساختارهای فرهنگی، فکری و تشکیلاتی حزب، نقش فعال ایفا کرد. مسوولیت برگزاری کنفرانس‌ها، نشست‌ها، تنظیم فعالیت‌های فرهنگی و مدیریت کتابخانه حزب، بخشی از وظایف او بود.

نخستین اعلامیه‌ها، بیانیه‌ها، تصویرهای تاریخی بنیان‌گذاران حزب جمعیت اسلامی، بنرهای انقلابی و اسناد مرتبط با سال‌های آغازین جهاد، تا واپسین روزهای زندگی‌اش در آرشیف شخصی او محفوظ مانده است. این مجموعه، امروز گنجینه‌ای ارزشمند از حافظه تاریخی جهاد و فعالیت‌های جمعیت اسلامی افغانستان به شمار می‌رود.

در کنار فعالیت‌های فکری و فرهنگی، او در میدان نبرد نیز حضور داشت. سلاح بر شانه، در صفوف مجاهدان، در برابر اشغال شوروی نیز جنگید و سهم عملی خود را ادا کرد. برای او، مبارزه مسلحانه تنها میدان جنگ نبود، عرصه‌ای برای پاسداری از هویت، ایمان و آینده نسل‌ها به حساب می‌آمد.

پس از پیروزی جهاد و تاسیس دولت اسلامی افغانستان، به رهبری استاد شهید، در سال ۱۳۷۱ خورشیدی، عبدالملک حبیبی دوباره به رسالت اصلی خود بازگشت: آموزش و معارف.

او به‌عنوان آمر لیسه شفق شهید و سپس آمر معارف ولسوالی بگرام ایفای وظیفه کرد؛ دورانی که ساختار آموزشی کشور از جنگ‌های طولانی آسیب دیده و نیازمند بازسازی جدی بود.

با آغاز دوره طالبان، بسته‌شدن مکتب‌ها و فشارهای اقتصادی‌ بر مردم شمال کشور، حبیبی بار دیگر مجبور به ترک وطن شد. در سال ۱۳۷۸ خورشیدی، همراه خانواده به پاکستان رفت و در کمپ شمشتوی‌جدید، مکتب ابتداییه «سیدجمال‌الدین افغان» را بنیان گذاشت. صدها کودک مهاجر، در آن مکتب سواد خواندن و نوشتن آموختند و از محرومیت آموزشی رهایی یافتند.

پس از فروپاشی آن دوره طالبان، دوباره به کشور بازگشت و با جدیت، چندین مکتب دخترانه و پسرانه را در بگرام و مناطق پیرامونی تاسیس کرد؛ مکتب های که تا امروز نیز فعال‌اند و ثمره تلاش‌های او را نمایان می‌سازند.

باور عمیق او به آموزش، تنها به تدریس دیگران محدود نبود. در سال‌های کهنسالی، بار دیگر دانشجو شد و در دانشسرای بگرام، در رشته ادبیات فارسی تحصیل کرد؛ گواهی روشن بر این‌که آموختن در نگاه او، پایانی نداشت.

عبدالملک حبیبی از پیشگامان فعالیت‌های فرهنگی در ولسوالی بگرام بود. او با بنیان‌گذاری مرکز فرهنگی مردم بگرام، زمینه‌ تازه برای رشد فرهنگی و آگاهی عمومی فراهم کرد.

از دل این مرکز، ماهنامه «صدای مردم» منتشر شد؛ نشریه‌ پرتیراژ که در ولایت‌های پروان، کاپیسا، پنجشیر، کوهدامن و کابل توزیع می‌شد و نقش مهمی در آموزش عمومی، آگاهی اجتماعی و ترویج فرهنگ مطالعه داشت.

او همچنان سه اثر مکتوب را در حوزه‌های مختلف علمی و فرهنگی آماده چاپ کرده بود. این آثار می‌توانست بخشی از تجربه‌ها و اندیشه‌های او را به نسل‌های بعد منتقل کند،

اما اجل فرصت انتشار آن‌ها را برایش نداد.

برای اثبات آنچه تا این‌جا گفته شد، فهرست چند کارکرد و دستاورد او را می‌توان به‌عنوان نمونه‌‌ی کوچک آورد.

۱. تاسیس کتابخانه غند خالد بن ولید در پشاور پاکستان، سال ۱۳۶۰

۲. تاسیس مدرسه «اصحاب صفه» در غند خالد بن ولید، پشاور، سال ۱۳۶۴

۳. تاسیس مدرسه دینی «دارالحفاظ حضرت بلال»، در بگرام، سال ۱۳۷۱

۴. تاسیس دارالعلوم «محمدی» در بگرام، سال ۱۳۷۱

۵. تاسیس مکتب ابتداییه «سیدجمال‌الدین افغان» در کمپ شمشتوی پاکستان، سال ۱۳۷۹

۶. تاسیس مرکز فرهنگی مردم بگرام و انتشار ماهنامه «صدای مردم»، سال ۱۳۸۵

۷. تاسیس مکتب دخترانه در روستای ده‌ملای بگرام، سال ۱۳۸۷

۸. تاسیس متوسطه «شیرآقا اکبری» در ولسوالی بگرام، سال ۱۳۹۲

به ابتکار مرحوم‌ حبیبی، مکتب‌ها، مدرسه‌ها و آموزشگاه‌های متعددی ساخته شد. سال ۱۳۹۲ در جریان مراسم افتتاح مکتب «شیرآقا اکبری» در ولسوالی بگرام، زلمی شهید، رییس وقت معارف ولایت پروان، در سخنرانی رسمی خود از او به عنوان «پدر معارف بگرام» یاد کرد؛ لقبی که بیانگر جایگاه ویژه‌اش در میان فرهنگیان و فعالان آموزش و پرورش بوده است.

وفات و یادمان‌ها

عبدالملک حبیبی در هجدهم جدی سال ۱۳۹۷ خورشیدی، در حالی که مدیریت یکی از مکتب‌های ولسوالی بگرام را بر عهده داشت، در سن ۶۵ سالگی بر اثر سکته مغزی دار فانی را وداع گفت. خبر درگذشت او، جامعه معارف، فرهنگیان، آموزگاران و شاگردانش را در اندوهی عمیق فرو برد. مردی که عمرش را در صنف درس، میدان نبرد گرم و عرصه فرهنگ سپری کرده بود، آرام و بی‌هیاهو رفت؛ اما نام و اثر او در ذهن و زبان مردم باقی ماند.

انجنیر عبدالملک حبیبی از آن دسته مردانی بود که تاریخ را با عمل نوشتند. آموزگار، مجاهد، فرهنگی و خدمتگزار مردم که در سخت‌ترین شرایط، راه آموزش را رها نکرد. یاد و نام او، بخشی از حافظه فرهنگی و آموزشی افغانستان است و راهی که پیمود، همچنان الهام‌بخش نسل‌هایی خواهد بود که آینده را با دانایی، تعهد و مسوولیت می‌سازند.