سیاسی

روز جهانی آموزش؛ سوگواری برای رویاهای ممنوعه در افغانستان

نوشته شده توسط admin در تاریخ 4 دلو 1404

اشتراک گذاری: فیسبوک | توییتر | واتس‌اپ | لینکدین
بازدیدها: 211

---

نویسنده: حامیه نادری

در حالی که جهان «روز جهانی آموزش» را با ارائه گزارش پیشرفت‌ها و ترسیم افق‌های روشن برای نسل‌های آینده گرامی می‌دارد، در جغرافیایی به نام افغانستان، این روز نمادی از یک حسرت عمیق است؛ یادآورِ فقدان حق، دریغ‌شدنِ فرصت و سرقتِ آینده‌ی میلیون‌ها دختر.

افغانستان امروز در جایگاهی منحصر‌به‌فرد و البته تلخ ایستاده است: تنها کشور جهان که در آن حاکمیت (رژیم طالبان) به‌صورت رسمی، سیستماتیک و سراسری، دروازه‌های آموزش متوسطه و عالی را به روی نیمی از جمعیت خود بسته است. این گزاره، نه یک بزرگ‌نمایی رسانه‌ای، بلکه واقعیتی تلخ است که گزارش‌های مستند نهادهای بین‌المللی، از جمله یونسکو و یونیسف، بر آن صحه می‌گذارند.

آمارِ یک فاجعه خاموش

بر اساس داده‌های تکان‌دهنده‌ی سازمان ملل، بیش از ۲.۲ میلیون دختر نوجوان افغانستانی از ابتدایی‌ترین حق خود، یعنی «دانستن»، محروم شده‌اند. در بیانیه مشترک یونسکو و یونیسف، با لحنی هشدارآمیز آمده است: «این وضعیت به‌گونه‌ای تأسف‌بار، افغانستان را به تنها کشور جهان بدل کرده که در آن آموزش دختران ممنوع است.»

این نهادها تأکید می‌کنند که حذف دختران از چرخه آموزش، تنها نقض حقوق فردی آنان نیست؛ بلکه تیشه زدن به ریشه توسعه، ثبات و آینده‌ی یک ملت است. یونسکو صراحتاً اعلام کرده است: «آموزش یک حق بنیادین بشری و زیربنای صلح و کرامت انسانی است»؛ جمله‌ای که برای طالبان فاقد معنا، اما برای جهان خلاصه‌ای از تجربه توسعه است.

سوهیون کیم، سرپرست دفتر یونسکو در افغانستان، ابعاد این فاجعه را فراتر می‌بیند: «وقتی دختران از آموزش محروم می‌شوند، تاوان آن را کل ملت می‌پردازند. سرمایه‌گذاری بر آموزش و حمایت از معلمان زن، برای تاب‌آوری افغانستان حیاتی است.»

بحران امروز، فاجعه‌ی سلامت فردا

هشدارها تنها به صنف‌های درس ختم نمی‌شود. یونیسف بارها زنگ خطر را برای نظام سلامت افغانستان به صدا درآورده است. تاج‌الدین اویواله، نماینده یونیسف، با اشاره به نیاز مبرم افغانستان به پزشکان، پرستاران و کادر درمان زن، هشدار می‌دهد: «در جامعه‌ای که بسیاری از زنان تنها می‌توانند توسط هم‌جنسان خود درمان شوند، بستن مکاتب امروز، به معنای امضای حکم بحران سلامت در فرداست.»

در کشوری که هم‌اکنون نیز با کمبود شدید کادر درمان زن دست‌وپنج نرم می‌کند، قطع زنجیره‌ی تربیت نیروی متخصص، آسیبی است که ترمیم آن دهه‌ها زمان خواهد برد.

فراتر از آمار و ارقام، این سیاست‌ها پیامدهای ویرانگر اجتماعی در پی داشته است. گزارش‌های میدانی حاکی از آن است که در سایه ناامیدی از بازگشایی مکاتب، آمار ازدواج‌های اجباری و زودهنگام جهشی نگران‌کننده داشته است. دخترانی که باید پشت میز مکتب می‌نشستند، اکنون خانه‌نشین شده و با بحران‌های روحی، افسردگی و انزوای اجتماعی دست‌ و پنجه نرم می‌کنند.

هم‌زمان، گسترش دایره اختیارات «وزارت امر به معروف»، حضور زنان در فضای عمومی را به تجربه‌ای پرهراس بدل کرده است. بازخواست‌های خیابانی درباره پوشش و اجبار به همراهی «محرم»، عملاً زنان را از متن جامعه به حاشیه رانده و کرامت انسانی آنان را نشانه رفته است.

دین یا ایدئولوژی؟

طالبان این محدودیت‌ها را با برچسب «شریعت اسلامی» توجیه می‌کنند؛ ادعایی که با عملکرد هیچ‌یک از کشورهای اسلامی همخوانی ندارد. تجربه جهان اسلام نشان می‌دهد که آموزش زنان نه‌تنها تضادی با دین ندارد، بلکه موتور محرک توسعه جوامع اسلامی است. سیاست فعلی طالبان، بیش از آنکه ریشه‌ی دینی داشته باشد، محصول قرائتی ایدئولوژیک، قبیله‌ای و زن‌ستیزانه است.

این تراژدی تکراری، یادآور دوره نخست حاکمیت طالبان (۱۹۹۶-۲۰۰۱) است. با این تفاوت که در مذاکرات دوحه، وعده‌هایی مبنی بر رعایت حقوق زنان داده شد؛ وعده‌هایی که پس از قبضه قدرت، بدون هیچ توجیه شرعی یا قانونی زیر پا گذاشته شد و پرسشگری درباره آن به خط قرمز بدل گشت.

با این همه، روز جهانی آموزش در افغانستان، تنها روز سوگواری نیست؛ روز ستایشِ «مقاومت خاموش» نیز هست. صنف‌های آموزشی زیرزمینی، فداکاری معلمان زن و حمایت پنهان خانواده‌ها گواهی است بر این حقیقت که عطش دانستن را نمی‌توان با فرمان و سرکوب خشکاند.

در نهایت باید گفت محرومیت دختران از تحصیل، شلیک آگاهانه به آینده‌ی یک سرزمین است. جامعه‌ای که نیمی از جمعیتش را در تاریکی نگه دارد، هرگز روی آرامش و توسعه را نخواهد دید.

روز جهانی آموزش فرصتی است برای یادآوری این حقیقت ساده اما دردناک: آینده‌ی افغانستان بدون آموزشِ برابر، آینده‌ای ناتمام، زخمی و تاریک خواهد بود.