سیاسی

طالبان و سیاست خاموشی؛ محدودیت موبایل و تشدید کنترول ارتباطات در افغانستان

خبرگزاری ثانیه | منتشر شده در تاریخ 28 جوزا 1405
نویسنده: عبدالمجید قادری

اشتراک گذاری: فیسبوک | توییتر | واتس‌اپ | لینکدین
بازدیدها: 71

طالبان و سیاست خاموشی؛ محدودیت موبایل و تشدید کنترول ارتباطات در افغانستان

در جهان امروز موبایل دیگر تنها یک ابزار ارتباطی نیست بلکه به بخشی بنیادین از زیست روزمره انسان معاصر تبدیل شده است.

این وسیله کوچک در عمل نقش یک زیرساخت ارتباطی شخصی را ایفا می‌کند زیرساختی که از طریق آن انسان‌ها با خانواده و جهان پیرامون خود در تماس‌اند از تحولات جهانی آگاه می‌شوند، آموزش می‌بینند، کار می‌کنند و حتی هویت اجتماعی خود را بازتعریف می‌کنند.

در چنین بستری هرگونه محدودیت بر استفاده از موبایل فقط یک تصمیم اجرایی یا فنی نیست، مداخله‌ مستقیم در شیوه زیست اجتماعی و نحوه دسترسی انسان به جهان محسوب می‌شود.

در افغانستان تحت حاکمیت طالبان گزارش‌ها و نشانه‌هایی از اعمال محدودیت بر استفاده از تلفن همراه در برخی مناطق یا شرایط خاص مشاهده می‌شود.

اگر این موضوع را فراتر از سطح ظاهری آن تحلیل کنیم می‌توان آن را در چارچوب یک رویکرد کلان‌تر به مدیریت جامعه و کنترول جریان اطلاعات فهم کرد.

در این چارچوب، مسئله دیگر فقط ابزار ارتباطی نیست، کنترول بستر تولید و گردش معنا در جامعه مطرح می‌شود جایی که اطلاعات، روایت‌ها و شیوه درک واقعیت اجتماعی شکل می‌گیرند.

در هر جامعه‌ای که امکان گردش آزاد اطلاعات وجود داشته باشد واقعیت اجتماعی ذاتاً چندلایه و متکثر است.

رویداد واحد می‌تواند به روایت‌های متفاوت و حتی متعارض تبدیل شود و این تنوع بخشی از پویایی فضای عمومی است.

اما زمانی که جریان اطلاعات محدود یا مهار می‌شود این تکثر به‌تدریج جای خود را به یک‌دستی روایی می‌دهد جایی که روایت‌های رسمی، دست بالا را پیدا کرده و سایر صداها به حاشیه رانده می‌شوند.

در این معنا موبایل همراه تنها یک ابزار تکنولوژیک نیست بلکه یکی از مهم‌ترین بسترهای تحقق چندصدایی اجتماعی است.

از زاویه‌ای دیگر موبایل امروز به ابزار توانمندسازی فردی نیز تبدیل شده است.

هر فرد با یک دستگاه ساده می‌تواند شاهد راوی و منتشرکننده رویدادهای پیرامون خود باشد.

این تحول رابطه سنتی میان فرد، واقعیت و روایت را دگرگون کرده است به‌گونه‌ای که قدرت تولید معنا دیگر در انحصار نهادهای رسمی باقی نمانده است.

در نتیجه محدودسازی این ابزار را می‌توان نوعی محدودسازی ظرفیت فرد برای حضور در فضای عمومی و مشارکت در شکل‌دهی به افکار جمعی دانست.

در تحلیل‌های سیاسی یکی از دلایل احتمالی چنین سیاست‌هایی، نگرانی حکومت‌ها از بی‌ثباتی اجتماعی و سیاسی عنوان می‌شود.

تجربه بسیاری از کشورها نشان داده است که شبکه‌های ارتباطی دیجیتال می‌توانند نقش مهمی در تسریع اعتراضات، شکل‌گیری جنبش‌های اجتماعی و گسترش سریع نارضایتی‌ها داشته باشند.

از این منظر محدودسازی ابزارهای ارتباطی را می‌توان تلاشی برای مدیریت سرعت انتشار اطلاعات و کنترل پویایی فضای عمومی دانست.

با این حال چنین سیاست‌هایی معمولاً پیامدهای گسترده و چندلایه به همراه دارند.

محدود شدن دسترسی به تلفن همراه و فضای ارتباطی دیجیتال، نه‌تنها ارتباطات خانوادگی و اجتماعی را دشوارتر می‌کند بلکه دسترسی به آموزش، خدمات و فرصت‌های اقتصادی را نیز محدود می‌سازد.

در نتیجه این محدودیت‌ها از سطح سیاست فراتر رفته و مستقیماً به کیفیت زندگی روزمره مردم گره می‌خورند.

در کنار این تحولات، نباید از نقش تعیین‌کننده فناوری‌های نوین، به‌ویژه هوش مصنوعی و دیجیتالی‌شدن فزاینده جهان غافل شد.

جهان امروز به‌سرعت در حال حرکت به سمت ساختارهایی است که در آن دسترسی به داده ارتباط و شبکه‌های دیجیتال، به یکی از پایه‌های اصلی توسعه تبدیل شده است.

در چنین شرایطی محرومیت از این زیرساخت‌ها به معنای فاصله گرفتن تدریجی از جریان اصلی تحولات جهانی است فاصله‌ای که ابعاد اقتصادی، آموزشی و اجتماعی آن به‌مرور عمیق‌تر می‌شود.

با وجود همه این محدودیت‌ها تجربه تاریخی جوامع نشان می‌دهد که نیاز به ارتباط و تبادل اطلاعات نیازی بنیادی و غیرقابل حذف است.

انسان‌ها در هر شرایطی به اشکال مختلف تلاش می‌کنند مسیرهای جایگزین برای ارتباط و دسترسی به اطلاعات پیدا کنند.

این پویایی نشان می‌دهد که جریان ارتباطات حتی در سخت‌ترین شرایط نیز به‌طور کامل متوقف نمی‌شود بلکه شکل و مسیر آن تغییر می‌کند.

و سرانجام، محدودیت استفاده از موبایل همراه در افغانستان را باید در سطحی فراتر از یک سیاست مقطعی یا تصمیم فنی تحلیل کرد.

این موضوع بخشی از منازعه‌ای جدی بر سر کنترل یا آزادی جریان اطلاعات است منازعه‌ای که در قلب تحولات سیاسی، اجتماعی و فناورانه جهان امروز قرار دارد.

در این میان، پرسش اساسی همچنان باقی است:

در عصری که ارتباط و اطلاعات به ستون‌های اصلی زندگی بشر تبدیل شده‌اند تا چه اندازه می‌توان جریان آن‌ها را مهار کرد بدون آن‌که ساختارهای اجتماعی دچار دگرگونی‌های عمیق شوند؟