سیاسی

استقلال و مساله توزیع قدرت؛ بازخوانی میراث امان‌الله خان

خبرگزاری ثانیه | منتشر شده در تاریخ 29 اسد 1405
نویسنده: حسام طارق

اشتراک گذاری: فیسبوک | توییتر | واتس‌اپ | لینکدین
بازدیدها: 161

---

استقلال سیاسی افغانستان در دوره امان‌الله خان یکی از مهم‌ترین رویدادهای تاریخ معاصر کشور و یک دستاورد مهم برای افغانستان محسوب می‌شود، اما استقلال به‌تنهایی دولت نمی‌سازد. 

دولت زمانی پایدار می‌شود که قانون بر اراده فردی غلبه کند، قدرت میان نهادها توزیع شود، جامعه متکثر در ساختار سیاسی نمایندگی داشته باشد و هیچ قوم، زبان یا منطقه‌ای احساس نکند که دولت متعلق به دیگری است.

از این منظر، مهم‌ترین نقد بر میراث سیاسی امان‌الله خان نه نفی استقلال و نه نفی اصلاحات اوست؛ بلکه این پرسش اساسی مطرح می‌شود که چرا استقلال سیاسی نتوانست همزمان به پروژه‌ای برای ساختن یک دولت فراگیر تبدیل شود؟ 

تجربه امان‌الله خان برای افغانستان امروز نیز یک درس بسیار مهم و اساسی دارد: استقلال زمانی به آزادی واقعی تبدیل می‌شود که در قانون، نهادهای فراگیر، مشارکت سیاسی، توسعه اقتصادی، آموزش و رفاه عمومی نمود پیدا کند.

در واقع، استقلال سیاسی اگر با شکل‌گیری نهادهای قدرتمند و مشارکت گسترده شهروندان همراه نباشد، نمی‌تواند به‌تنهایی زمینه‌ساز یک دولت پایدار شود. زیرا دوام و استحکام یک کشور تنها به میزان استقلال آن در برابر قدرت‌های خارجی وابسته نیست، بلکه به چگونگی توزیع قدرت و میزان حضور و نقش شهروندان در ساختار سیاسی نیز ارتباط دارد.

اگر استقلال تنها به تغییر رابطه کشور با قدرت خارجی محدود شود، اما در داخل، انحصار قدرت، تبعیض، حذف سیاسی و ضعف نهادها ادامه داشته باشد، آن استقلال هنوز به معنای کامل کلمه به آزادی سیاسی و اجتماعی تبدیل نشده است. شاید بزرگ‌ترین درس ۱۹۱۹ برای افغانستان امروز همین باشد: آزادی کشور بدون آزادی و مشارکت برابر شهروندان، استقلالی ناتمام است.