سیاسی

وقتی فارسی در زادگاهش غریب می‌شود!

خبرگزاری ثانیه | منتشر شده در تاریخ 3 سنبله 1405
نویسنده: امیر آریایی

اشتراک گذاری: فیسبوک | توییتر | واتس‌اپ | لینکدین
بازدیدها: 111

---

دلم برای زبان فارسی می‌سوزد؛ برای زبانی که قرن‌ها در این سرزمین زیسته، اندیشیده، شعر سروده، متن تولید کرده، دانش آفریده و بخشی جدایی‌ناپذیر از حافظه و هویت فرهنگی این سرزمین بوده است؛ اما امروز، با تأسف، این زبان باشکوه در زادگاه و خاستگاه تاریخی و اساسی‌اش، بیش از پیش غریب و بیگانه به نظر می‌رسد.

باور کنید درد ما فقط این نیست که یک زبان در تابلوها، بنرها و نوشته‌های رسمی کم‌تر دیده می‌شود و یا حلقه‌های برتری‌طلبی در پیوند به دیده‌نشدنش آستین بر زده‌اند. درد عمیق‌تر آن‌جاست که گویندگان و دوستداران یک زبان، در سرزمین خود احساس کنند برای استفاده از واژه‌های زبان مادری و فرهنگی خویش باید ملاحظه کنند، محافظه‌کاری نمایند، سکوت کنند یا حتی از به‌کارگیری طبیعی و معمول آن واژه‌ها پرهیز نمایند، و یا به‌کار بردن آن موجب ترس و نگرانی برای‌شان باشد.

افغانستان سرزمین یک زبان، یک قوم و یک فرهنگ نیست. این کشور مجموعه‌ای از اقوام، زبان‌ها، فرهنگ‌ها و روایت‌های تاریخی گوناگون است و حقیقتاً اگر انسانی بیندیشیم، زیبایی واقعی این سرزمین نیز دقیقاً در همین تنوع قومی نهفته است. اگر قرار باشد یکی از این مؤلفه‌ها به بهای حذف دیگری برجسته شود و در پی حذف دیگری کار و تلاش صورت گیرد، دردآور و آزاردهنده خواهد بود.

دانشگاه کابل، به‌عنوان یکی از معتبرترین و مهم‌ترین نهادهای علمی افغانستان، باید بیش از هر جای دیگری نماد این تنوع باشد. دانشگاه، خانه‌ی دانش است؛ و دانش با انحصار، حذف و تبعیض سازگار نیست. انتظار می‌رود فضای یک دانشگاه، بازتاب‌دهنده‌ی تمام زبان‌ها و فرهنگ‌های این سرزمین باشد؛ نه آن‌که زبان و هویت یک بخش از جامعه برجسته شود و زبان‌های دیگر عملاً به حاشیه و حذف رانده شوند.

اگر دانشگاه کابل خانه‌ی همه مردم افغانستان است، چرا در فضای آن باید تنها یک زبان چنان برجسته باشد که گویی زبان‌های دیگر اصلاً وجود ندارند؟ چرا زبان فارسی، با آن پیشینه‌ی گسترده‌ی علمی، ادبی و فرهنگی در این سرزمین، باید در جایی که متعلق به همه مردم افغانستان است، حذف و بیگانه دیده شود؟ چرا زبان‌های دیگر این سرزمین نباید در تابلوها، بنرها، نوشته‌های فرهنگی و فضای عمومی دانشگاه سهم و جایگاه شایسته‌ی خود را نداشته باشند؟

این دغدغه‌ی ذهنی بسیاری از دانشجویان این دانشگاه است. پرسش‌ها قومی نیستند؛ پرسش‌های فرهنگی و ملی‌اند که باید به این‌گونه موارد با دقت نگریست.

باید بدانیم که برای منِ فارسی‌زبان و کسی که سال‌هاست در حوزه ادبیات و زبان فارسی پژوهش و تحقیق می‌کنم و هنوز این مسیر را با بی‌مهری‌های فراوان و کم‌وکاستی‌های روزگار به پیش می‌برم، دفاع از زبان فارسی به معنای دشمنی با زبان پشتو نیست؛ همان‌گونه که پاس‌داری از زبان پشتو نباید به معنای حذف فارسی باشد. 

هیچ زبان اصیل و ریشه‌داری برای زنده‌ماندن به نابودی زبان دیگری نیاز ندارد. زبان‌ها می‌توانند در کنار یکدیگر رشد کنند، غنی‌تر شوند و میراث مشترک یک سرزمین را بسازند.

بنابراین، آنچه نگران‌کننده است، نه حضور یک زبان، بلکه حذف زبان‌های دیگر به نام برجسته‌سازی یک زبان است.

اگر امروز اجازه ندهیم همه زبان‌های این سرزمین در فضای علمی و فرهنگی حضور داشته باشند، فردا شاید فرزندان ما با بخشی از میراث فرهنگی خویش بیگانه شوند. تاریخ نشان داده است که حذف زبان، تنها حذف چند واژه نیست؛ حذف بخشی از حافظه، فرهنگ و هویت یک جامعه است.

باید فارسی‌ستیزان بدانند که زبان فارسی در افغانستان فقط وسیله‌ی گفت‌وگو نیست؛ بخشی از تاریخ مکتوب این سرزمین، بخشی از ادبیات آن، بخشی از فرهنگ شهری و علمی آن و زبان بخش بزرگی از مردم این کشور است. بنابراین، به حاشیه‌راندن آن را نمی‌توان صرفاً یک تغییر در شیوه‌ی نگارش تابلوها و بنرها دانست.

افغانستان زمانی می‌تواند خود را کشوری متکثر و واحد بداند که همه شهروندانش، با هر زبان و پیشینه‌ای، در آن احساس تعلق و احترام کنند.

این سرزمین و وطن زمانی برای همه است که زبان همه در آن شنیده شود. بارها نوشته‌ام و اعلان کرده‌ام که هیچ زبانی با خاموش‌کردن زبان دیگر بزرگ نمی‌شود. هیچ قومی با حذف قوم دیگر سربلند نمی‌شود.

پس خوب است که به جای حذف این زبان، در پی ترویج، پخش، نشر و غنی‌سازی این زبان‌ها آستین بر زنیم و تلاش کنیم تا دیگر شاهد این همه بی‌مهری و حذف ارزش‌های دیگران نباشیم.

آری؛

و شاید تلخ‌ترین بخش ماجرا این باشد که امروز باید برای بدیهی‌ترین حق فرهنگی، یعنی حقِ دیده‌شدن زبان خویش در خانه‌ی خویش، سخن بگوییم.

کاش این روزها بگذرد.