سیاسی

دوازدهم ربیع‌الاول؛ میلاد فرخنده نبی کریم ﷺ و مروری کوتاه بر سیره و کارنامه آن حضرت ﷺ

خبرگزاری ثانیه | منتشر شده در تاریخ 6 سنبله 1405
نویسنده: میرا جان امیری

اشتراک گذاری: فیسبوک | توییتر | واتس‌اپ | لینکدین
بازدیدها: 57

---

سه شنبه مصادف بود با دوازدهم ربیع‌الاول، میلاد فرخنده نبی کریم حضرت محمد مصطفی ﷺ؛ روزی که جهان شاهد طلوع روشنایی، مهربانی، دانایی و سرافرازی شد.

در این روز مبارک، محمد بن عبدالله، آخرین پیامبر الهی، در شهر مکه دیده به جهان گشود. نام پدرش عبدالله و نام مادرش آمنه بود. حضرت محمد مصطفی ﷺ بنا بر روایت‌های تاریخی، پیش از تولد، پدر بزرگوارش را از دست داد و در سن شش‌سالگی نیز مادرش حضرت آمنه وفات کرد. پس از آن، سرپرستی آن حضرت به دوش پدربزرگشان عبدالمطلب سپرده شد. عبدالمطلب حدود دو سال از حضرت محمد ﷺ سرپرستی کرد و پس از وفات او، کاکای بزرگوارشان ابوطالب سرپرستی آن حضرت را بر عهده گرفت.

حضرت محمد ﷺ دوران کودکی خود را نزد حضرت حلیمه سعدیه، که از قبیله بنی‌سعد بود، سپری نمود و حضرت حلیمه سعدیه مادر رضاعی و دایه آن حضرت شد.

در آن زمان در مکه چنین رسم بود که نوزادان خود را برای مدتی به صحرا و نزد زنان بادیه‌نشین می‌سپردند تا در هوای پاک صحرا بزرگ شوند و زبان فصیح عربی را بیاموزند. حضرت حلیمه سعدیه به حضرت محمد ﷺ شیر داد و چند سال از آن حضرت نگهداری نمود و از همین رو، حضرت محمد مصطفی ﷺ محبت خاصی نسبت به حضرت حلیمه داشت.

حضرت محمد ﷺ در نوجوانی و جوانی، به دلیل رفتار نیک و صداقت خود با دیگران، به لقب «امین» معروف بود. آن حضرت در نوجوانی مانند بسیاری از پیامبران، به چوپانی و نگهداری گوسفندان پرداخت و در جوانی به تجارت و بازرگانی روی آورد. از آنجا که همواره صداقت و راستی را در امور کاری خود پیشه کرده بود، به «محمد امین» شهرت یافت.

به سبب همین راست‌کرداری و مهربانی بود که با حضرت خدیجه رضی‌الله‌عنها، بانوی تجارت‌پیشه و ثروتمند مکه، همکاری نمود. پس از آنکه حضرت خدیجه رضی‌الله‌عنها با محمد ﷺ آشنایی بیشتری پیدا کرد و از شخصیت و کردار آن حضرت آگاهی یافت، در حدود سال ۵۹۵ میلادی، در حالی که پیامبر گرامی ﷺ حدود ۲۵ سال و حضرت خدیجه رضی‌الله‌عنها حدود ۴۰ سال داشت، با یکدیگر ازدواج کردند.

حضرت خدیجه رضی‌الله‌عنها نخستین زنی بود که پس از بعثت پیامبر ﷺ به آن حضرت ایمان آورد و نخستین همسر حضرت محمد مصطفی ﷺ بود.

ثمره این ازدواج، شش فرزند، دو پسر و چهار دختر، بود: قاسم، زینب، رقیه، ام‌کلثوم، فاطمه زهرا و عبدالله. پسران حضرت محمد ﷺ، یعنی قاسم و عبدالله، در کودکی وفات کردند.

حضرت محمد ﷺ در سال ۶۱۰ میلادی، در سن ۴۰ سالگی، بنا بر روایت مشهور، در ماه رمضان و در غار حرا، در نزدیکی شهر مکه، به پیامبری مبعوث گردید. نخستین وحی الهی توسط جبرئیل علیه‌السلام بر آن حضرت نازل شد و نخستین آیات نازل‌شده، آیات ابتدایی سوره علق بود:

﴿اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ ۝ خَلَقَ الْإِنسَانَ مِنْ عَلَقٍ ۝ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ﴾

باید یادآور شد که میان مسلمانان درباره تاریخ دقیق بعثت پیامبر گرامی ﷺ دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد. در میان شیعیان، ۲۷ رجب به عنوان روز بعثت مورد تأکید است؛ در حالی که در میان اهل سنت، بعثت پیامبر ﷺ در ماه رمضان و در ارتباط با شب‌های قدر دانسته می‌شود.

حضرت محمد مصطفی ﷺ پس از بعثت، حدود سه سال دعوت خود را به صورت پنهانی ادامه داد. از نخستین کسانی که به دعوت آن حضرت لبیک گفتند و اسلام را پذیرفتند، حضرت خدیجه رضی‌الله‌عنها، حضرت علی رضی‌الله‌عنه، حضرت زید بن حارثه رضی‌الله‌عنه و حضرت ابوبکر صدیق رضی‌الله‌عنه بودند.

مسلمانان در سال‌های نخست دعوت با مشکلات و مخالفت‌های شدید سران قریش روبه‌رو شدند. بسیاری از کسانی که به دین مقدس اسلام ایمان آورده بودند، به دلیل فشار و آزار مشرکان، ایمان خود را پنهان می‌کردند. حضرت محمد ﷺ با وجود همه این مشکلات، دعوت خود را ادامه داد و در این مدت، شماری از نزدیکان و بستگان آن حضرت نیز به اسلام ایمان آوردند.

در حدود سال ۶۱۳ میلادی، پیامبر ﷺ دعوت علنی خود را آغاز نمود. از آیاتی که در ارتباط با دعوت خویشاوندان نزدیک نازل شد، آیه ۲۱۴ سوره شعراء است:

﴿وَأَنذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ﴾

«و خویشاوندان نزدیک خود را هشدار ده.»

همچنین در سوره حجر، آیه ۹۴، آمده است:

﴿فَاصْدَعْ بِمَا تُؤْمَرُ وَأَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ

«پس آنچه را بدان مأمور شده‌ای آشکارا بیان کن و از مشرکان روی بگردان.»

پس از آنکه آیات مبارک برای دعوت علنی از سوی پروردگار عالم بر بهترین عالم ﷺ نازل گردید، مشکلات، آزار، فشار، تهدید و تمسخر مشرکان نیز بیشتر شد. در نتیجه این فشارها، مسلمانان ناچار به هجرت شدند و سرانجام در سال ۶۲۲ میلادی، در سال سیزدهم بعثت، پیامبر ﷺ از مکه به سوی مدینه منوره هجرت نمود. در جریان هجرت، آن حضرت و حضرت ابوبکر صدیق رضی‌الله‌عنه برای چند روز در غار ثور اقامت کردند و سپس به سوی مدینه منوره حرکت نمودند. این هجرت بعدها مبدأ تقویم هجری قمری قرار گرفت.

حضرت محمد مصطفی ﷺ حدود ۲۳ سال رسالت و دعوت را در پیش گرفت و در این سال‌های مبارک با دشواری‌ها و سختی‌های فراوان روبه‌رو شد تا پیام حق، ایمان، روشنایی و هدایت را به مردم برساند. حدود سیزده سال از دوران دعوت آن حضرت در مکه سپری شد و ده سال دیگر در مدینه منوره ادامه یافت؛ دورانی که در آن، علاوه بر دعوت، جامعه اسلامی نیز شکل گرفت و مسلمانان در برابر دشمنان از جامعه و سرزمین خود دفاع کردند.

حضرت محمد ﷺ در حدود ۲۷ غزوه حضور داشت. غزوه به نبردی گفته می‌شود که پیامبر اسلام ﷺ شخصاً در آن حضور داشته باشد. از جمله غزوه‌های مشهور می‌توان به غزوه بدر در سال دوم هجری، احد در سال سوم هجری، خندق یا احزاب در سال پنجم هجری، بنی‌قریظه در سال پنجم هجری، بنی‌مصطلق در سال پنجم هجری، خیبر در سال هفتم هجری، فتح مکه در سال هشتم هجری، حنین در سال هشتم هجری و تبوک در سال نهم هجری اشاره کرد.

تعداد مسلمانان در منابع تاریخی با ارقام متفاوت گزارش شده است، اما در سال دهم هجری و در جریان حجةالوداع، شمار مسلمانان حاضر در آن اجتماع را منابع تاریخی حدود یکصد هزار نفر یا بیشتر گزارش کرده‌اند. در طول سال‌های دعوت، نور ایمان و پیام اسلام در سراسر شبه‌جزیره عربستان گسترش یافت.

از پیام‌های مهم حضرت محمد مصطفی ﷺ در حجةالوداع می‌توان به تقوا و پایبندی به قرآن و سنت، رعایت حقوق، جان و مال مسلمانان، کنار گذاشتن رسم‌های جاهلی، ظلم و خون‌ریزی، رفتار نیک و شایسته با زنان و خانواده، برادری و اخوت میان مسلمانان، برپا داشتن نماز و رعایت حقوق مردم اشاره کرد. همچنین پیامبر ﷺ مسلمانان را به رساندن پیام حق و هدایت به دیگران دعوت نمود.

سرانجام حضرت محمد مصطفی ﷺ پس از سال‌ها دعوت حق و گسترش نور ایمان، روشنایی، علم و دانش، روز دوشنبه دوازدهم ربیع‌الاول سال یازدهم هجری در شهر مدینه منوره رحلت نمود و روح مبارک آن حضرت به سوی پروردگار عالم شتافت.

حضرت محمد ﷺ آخرین لحظات زندگی مبارک خود را در خانه حضرت عایشه رضی‌الله‌عنها سپری کرد و در همان‌جا رحلت نمود و به خاک سپرده شد. امروزه آن مکان در مسجد نبوی شریف در مدینه منوره قرار دارد و به «حجره شریفه» معروف است. در کنار مرقد مبارک حضرت محمد ﷺ، دو یار بزرگوار آن حضرت، حضرت ابوبکر صدیق رضی‌الله‌عنه و حضرت عمر فاروق رضی‌الله‌عنه نیز مدفون هستند.

پس از رحلت حضرت محمد ﷺ، برای نخستین بار مسئله رهبری جامعه مسلمانان مطرح شد و خلفای راشدین یکی پس از دیگری رهبری امت اسلامی را بر عهده گرفتند.

نخستین خلیفه، حضرت ابوبکر صدیق رضی‌الله‌عنه بود. پس از مشورت میان شماری از صحابه کرام رضی‌الله‌عنهم و بیعت عمومی نیز با ایشان صورت گرفت. حضرت ابوبکر صدیق رضی‌الله‌عنه از سال یازدهم هجری تا سال سیزدهم هجری رهبری مسلمانان را بر عهده داشت.

پیش از وفات حضرت ابوبکر صدیق رضی‌الله‌عنه، پس از مشورت با شماری از صحابه، حضرت عمر فاروق رضی‌الله‌عنه به عنوان خلیفه پس از ایشان تعیین شد و با او بیعت صورت گرفت. حضرت عمر فاروق رضی‌الله‌عنه از سال سیزدهم هجری تا سال بیست‌وسوم هجری زمام امور مسلمانان را در دست داشت.

پس از ضربت خوردن و در آستانه شهادت حضرت عمر فاروق رضی‌الله‌عنه، شورای شش‌نفره‌ای از صحابه تشکیل شد و سرانجام حضرت عثمان رضی‌الله‌عنه به عنوان خلیفه انتخاب شد و بیعت عمومی با ایشان صورت گرفت.

حضرت علی رضی‌الله‌عنه پس از شهادت حضرت عثمان رضی‌الله‌عنه در سال ۳۵ هجری، با بیعت گروهی از مسلمانان و صحابه به خلافت رسید و تا سال ۴۰ هجری رهبری جامعه مسلمانان را بر عهده داشت.

پس از شهادت حضرت علی رضی‌الله‌عنه، اختلافات سیاسی در میان مسلمانان برای به دست گرفتن قدرت و رهبری بیشتر شد. یکی از تلخ‌ترین رویدادهای آن دوره، حادثه کربلا بود. حضرت امام حسین رضی‌الله‌عنه، نوه حضرت محمد ﷺ، در پی اختلاف با حکومت یزید بن معاویه و پس از دریافت دعوت‌های مردم کوفه، به سوی کوفه حرکت کرد؛ اما در نهایت مردم کوفه به وعده‌های خود وفا نکردند و آن حادثه تلخ به شهادت امام حسین رضی‌الله‌عنه و یارانش انجامید.

در پی این رویدادها، اختلافات سیاسی و مذهبی در میان امت اسلامی گسترش یافت. راهی که حضرت محمد ﷺ برای آن زحمات، فشار، رنج و آزار فراوان را تحمل کرده بود تا با روشنگری و ایمان راسخ به مردم برساند، در دوره‌های بعدی گاهی از سوی برخی افراد و حکومت‌ها مورد سوءاستفاده سیاسی قرار گرفت و دین به ابزاری برای رسیدن یا حفظ قدرت تبدیل شد.

در رهبری و قدرت‌گیری، یکی از مهم‌ترین اصول، اعتماد و تأثیرگذاری سخن یک رهبر بر مردم و پیروان اوست؛ نه اینکه با زور و استبداد و برنامه‌های اتاق‌های فکری و استخبارات قدرت‌های جهانی، فردی خود را رهبر بپندارد و از نام و دین اسلام ابزارسازی کند و چهره‌ای خشن از مسلمانان و دین اسلام به جهان نشان دهد.

معیارهای اصلی برای یک رهبر و پادشاه در نگاه اسلامی را می‌توان در ایمان، پاسداری از ارزش‌های اسلامی و انسانی، تقوا، دانش، شایستگی، عدالت و توانایی خدمت به مردم جست‌وجو کرد.

تاریخ اسلام شاهد شکل‌گیری امپراتوری‌ها و حکومت‌های بزرگ متعددی بوده است. از مهم‌ترین آنها می‌توان به خلافت‌های راشدین، امویان و عباسیان و سپس حکومت‌های بزرگی مانند سلجوقیان، ایلخانان، صفویان، گورکانیان هند و عثمانیان اشاره کرد.

طولانی‌ترین امپراتوری در میان حکومت‌های بزرگ اسلامی از نظر تداوم تاریخی، امپراتوری عثمانی بود که حدود ۶۲۳ سال، از اواخر قرن سیزدهم تا اوایل قرن بیستم، ادامه یافت. جنگ جهانی اول یکی از عوامل اصلی فروپاشی این امپراتوری بود. دخالت قدرت‌های خارجی، مشکلات داخلی، ضعف اقتصادی و نظامی، جنبش‌های استقلال‌طلبانه و اختلافات سیاسی نیز در تضعیف آن نقش داشتند.

عثمانی‌ها در جنگ جهانی اول در کنار آلمان و متحدانش وارد جنگ شدند و پس از شکست، بخش‌های بزرگی از قلمرو خود را از دست دادند. در داخل نیز جنبش ملی ترکیه به رهبری مصطفی کمال آتاترک نقش مهمی در پایان سلطنت عثمانی ایفا کرد. سلطنت عثمانی در سال ۱۹۲۲ لغو شد، جمهوری ترکیه در سال ۱۹۲۳ تأسیس گردید و خلافت عثمانی نیز در سال ۱۹۲۴ رسماً لغو شد.

پس از جنگ جهانی اول، رقابت قدرت‌های بزرگ برای نفوذ و کنترل در سرزمین‌های اسلامی افزایش یافت. در بسیاری از مناطق، دخالت‌های خارجی، مرزبندی‌های جدید، جنگ‌های نیابتی و حمایت از برخی گروه‌ها و جریان‌های سیاسی، مذهبی و نظامی، زمینه‌ساز بی‌ثباتی و درگیری‌های طولانی شد. در برخی موارد نیز گروه‌های افراطی با تبلیغات نادرست، تکفیر، قتل و کشتار و استفاده ابزاری از مفهوم جهاد، چهره‌ای خشن از اسلام به جهان نشان دادند.

این وضعیت در بسیاری از کشورهای اسلامی سبب جنگ، عقب‌ماندگی، فقر، اختلاف و از بین رفتن فرصت‌های رشد و توسعه شد. در این میان، قدرت‌های خارجی نیز در مقاطع مختلف از اختلافات موجود برای پیشبرد منافع سیاسی و راهبردی خود استفاده کرده‌اند.

در اخیر باید گفت که اسلام، دین میانه‌روی، رحمت، روشنگری، دانش، نور و ایمان است؛ نه دین وحشت، جهل و نادانی. خشونت، ظلم، تکفیر و استفاده ابزاری از دین برای قدرت‌طلبی، با پیام اصلی پیامبر اسلام ﷺ که بر رحمت، عدالت، برادری، دانش و هدایت انسان‌ها تأکید داشت، سازگار نیست.