فرهنگی

فارسی دری؛ زبان یک قوم نیست، میراث یک حوزهٔ بزرگ تمدنی است

خبرگزاری ثانیه | منتشر شده در تاریخ 10 سنبله 1405
نویسنده: بشیربیغم

اشتراک گذاری: فیسبوک | توییتر | واتس‌اپ | لینکدین
بازدیدها: 94

---

فارسی از رفعت اندیشه‌ام

درخورد با فطرتِ اندیشه ام 

گرچه هندی در عذوبت شکر است

طرز گفتار دری شیرین ‌تر است

سخن گفتن از زبان فارسی دری، سخن گفتن از زبان یک قوم یا یک منطقهٔ کوچک نیست. فارسی دری یکی از بزرگ‌ترین زبان‌های تاریخی و تمدنی منطقه است؛ زبانی که قرن‌ها نقش زبان علم، ادب، فرهنگ، دیوان، سیاست و ارتباط میان ملت‌ها و اقوام مختلف را ایفا کرده است. به چه اساسی می‌توان زبان مادری میلیون‌ها شهروند افغانستان و زبان تاریخی بخش بزرگی از تمدن این سرزمین را به حاشیه راند؟ قطعاً چنین کاری ممکن نبوده و تحت هیچ شرایطی نیز ممکن نخواهد بود.

افغانستان کشوری چندقومیتی و چندزبانی است. 

پشتو زبان مهم و ارزشمند بخش بزرگی از مردم افغانستان است و باید مورد احترام و حمایت قرار گیرد؛ اما احترام به پشتو هرگز به معنای کوچک‌ساختن، حذف‌کردن یا کم‌اهمیت جلوه‌دادن فارسی دری نیست. هیچ زبانی با حذف زبان دیگر بزرگ نمی‌شود.

فارسی دری در افغانستان تنها یک زبان گفت‌وگو نیست؛ این زبان قرن‌ها زبان فرهنگ، اداره، تاریخ، شعر، دانش و ارتباط میان اقوام مختلف افغانستان بوده است. 

بخش بزرگی از مردم افغانستان، چه به‌عنوان زبان مادری و چه به‌عنوان زبان ارتباطی، از فارسی دری استفاده می‌کنند. در بسیاری از موقعیت‌ها، فارسی دری نقش پل ارتباطی میان اقوام گوناگون افغانستان را داشته است.

تاریخ افغانستان نیز گواه جایگاه بزرگ این زبان است. بخش عظیمی از منابع تاریخی مربوط به خراسان و افغانستان، از جمله آثار و نوشته‌های مربوط به دوره‌های مختلف تاریخی، به فارسی نگاشته شده‌اند. تاریخ احمدشاه ابدالی و بسیاری از اسناد و آثار مربوط به دولت‌ها و شخصیت‌های تاریخی این سرزمین، در سنت نوشتاری فارسی قرار دارند

حتی در تاریخ معاصر افغانستان نیز فارسی دری زبان مشترک بسیاری از رجال سیاسی و مردم بوده است. برای نمونه، در تعامل میان رهبران و شخصیت‌هایی که زبان مادری متفاوت داشته‌اند، فارسی دری غالباً وسیلهٔ تفاهم و ارتباط بوده است. اگر یک کشور چندقومیتی می‌خواهد وحدت ملی واقعی داشته باشد، به زبان‌های مشترک و پل‌های ارتباطی نیاز دارد، نه به حذف و رقابت خصمانه میان زبان‌ها.

فارسی تنها متعلق به افغانستان نیست؛ همان‌گونه که پشتو نیز نباید در چارچوب‌های تنگ قومی زندانی شود. فارسی یک حوزهٔ بزرگ فرهنگی و تمدنی را به هم پیوند می‌دهد؛ از افغانستان و تاجیکستان تا ایران و بخش‌هایی از شبه‌قارهٔ هند. قرن‌ها فارسی در هند جایگاه مهم اداری، فرهنگی و ادبی داشت و آثار بی‌شماری در آن سرزمین به فارسی نوشته شد.

این زبان، زبان مولانا جلال‌الدین بلخی، حافظ، سعدی، فردوسی، ناصرخسرو، جامی، بیدل و صدها شخصیت بزرگ علمی و ادبی این حوزهٔ تمدنی است. فارسی دری یکی از ستون‌های اصلی هویت فرهنگی خراسان تاریخی و افغانستان امروز به شمار می‌رود.

میرمحمد صدیق فرهنگ نیز در نوشته‌ها و خاطرات خود به بحث‌های مربوط به جایگاه زبان و سیاست‌های زبانی در افغانستان اشاره کرده است. واقعیت این است که مسئلهٔ نام‌گذاری «فارسی» و «دری» در بسیاری از دوره‌ها با حساسیت‌های سیاسی و قومی نیز پیوند داشته است؛ اما از نظر میراث ادبی و پیوند تاریخی، فارسی و دری در یک حوزهٔ بزرگ زبانی و فرهنگی قرار دارند.

بنابراین، کسی که تصور کند می‌تواند با فرمان، فشار سیاسی یا تبلیغات، زبان فارسی دری را از افغانستان حذف کند، تاریخ و واقعیت جامعهٔ افغانستان را نادیده گرفته است. زبانی که قرن‌ها در خانه‌ها، بازارها، مدرسه‌ها، دیوان‌ها، شعرها، کتاب‌ها و حافظهٔ فرهنگی مردم زنده بوده است، با تصمیم یک حکومت یا سخن یک مقام از میان نمی‌رود.

افغانستان متعلق به همهٔ اقوام آن است؛ پشتون، تاجیک، هزاره، ازبک، ترکمن، بلوچ، نورستانی، پشه‌ای و دیگران. همان‌گونه که پشتو باید محترم باشد، فارسی دری نیز باید با تمام عظمت تاریخی و جایگاه اجتماعی‌اش مورد احترام قرار گیرد.

اگر منظور از «زبان ملی»، زبانی است که همهٔ مردم افغانستان را به هم نزدیک کند، پس باید واقعیت جامعه را پذیرفت: افغانستان به زبان‌های مختلف خود نیاز دارد و فارسی دری یکی از مهم‌ترین زبان‌های ارتباط، فرهنگ و هویت این کشور است.

و اگر هدف، وحدت افغانستان است، راه آن تحمیل یک زبان بر دیگران نیست؛ بلکه احترام برابر به همهٔ زبان‌های مردم افغانستان است. پشتو را محترم بدارید، اما فارسی دری را کوچک نسازید. هیچ زبانی دشمن زبان دیگر نیست؛ دشمن زبان‌ها، سیاستی است که از زبان برای حذف و برتری‌جویی استفاده می‌کند.

فارسی دری را نه می‌توان از تاریخ افغانستان حذف کرد و نه از زندگی مردم افغانستان. این زبان قرن‌ها پیش از حکومت‌های امروز وجود داشته و پس از آنان نیز زنده خواهد ماند؛ زیرا فارسی دری تنها یک زبان نیست، بلکه بخشی از حافظه، فرهنگ، تاریخ و هویت میلیون‌ها انسان است.

به قول یکی از دانشمند ایرانی، اگر زبان فارسی دری موفق نمی‌شد در برابر زبان عربی مقاومت نمی کرد، هیچ‌یک از زبان‌های ایرانی و بسیاری از زبان‌های دیگر در مناطقی که اسلام گسترش یافته بود، تا امروز باقی نمی‌ماندند. هیچ‌یک از این زبان‌ها توان مقاومت و حفظ جایگاه خود را در برابر زبان عربی نداشتند.

بنابراین، باید قدردان و مدیون زبان فارسی دری و تاجیکی باشیم.

به شهر کجاران به دریای پارس

چه گوید ز بالا و پهنای پارس

فردوسی

پارسی را پاس می‌داریم..