سیاسی

فهیم دشتی؛ سه دهه در جست‌وجوی یک افغانستان دیگر

خبرگزاری ثانیه | منتشر شده در تاریخ 14 سنبله 1405
نویسنده: شایق قاسمی

اشتراک گذاری: فیسبوک | توییتر | واتس‌اپ | لینکدین
بازدیدها: 69

---

فهیم دشتی را نمی‌شود در یک قاب ساده از روزنامه‌نگاری یا جنگ خلاصه کرد. سال‌ها با قلم و رسانه روایت‌گر افغانستان بود و سرانجام خودش به بخشی از همان روایتی بدل شد که سال‌ها دنبال می‌کرد. از دفترهای رسانه‌ای کابل تا جبهه‌های پنجشیر، زندگی او مسیر پرتنش و پرفرازونشیب افغانستان را دنبال کرد.

دشتی در دهه‌های جنگ افغانستان بزرگ شد و بعدها در کابل در رشته حقوق و علوم سیاسی تحصیل کرد. رابطه نزدیک او با احمدشاه مسعود قهرمان ملی یکی از مهم‌ترین بخش‌های زندگی‌اش بود. در نهم سپتامبر ۲۰۰۱، زمانی که مسعود در یک حمله انتحاری کشته شد، دشتی نیز در همان رویداد حضور داشت و به‌شدت زخمی شد. دو روز بعد، حملات یازدهم سپتامبر جهان را وارد مرحله‌ای تازه کرد و افغانستان نیز به مرکز جنگی جدید تبدیل شد. 

اما دشتی پس از سقوط طالبان در سال ۲۰۰۱، مسیر حرفه‌ای خود را در رسانه دنبال کرد. او در هفته‌نامه کابل فعالیت داشت و بعدها در جایگاه سردبیر این نشریه قرار گرفت. منابع او را از چهره‌های فعال در ایجاد و تقویت نهادهای صنفی خبرنگاران افغانستان نیز معرفی کرده‌اند. او در سال‌هایی که رسانه‌های خصوصی در افغانستان در حال گسترش بودند، برای آزادی بیان، حقوق خبرنگاران و دسترسی مردم به اطلاعات فعالیت می‌کرد.

برای دشتی، روزنامه‌نگاری ظاهرن تنها انتقال خبر از یک رویداد به مخاطب نبود؛ رسانه ابزاری برای پرسیدن از قدرت نیز بود. یکی از دوستانش در گفت‌وگویی با «ترت ورلد» خاطره‌ای از او نقل کرده است که نشان می‌دهد چگونه حتا یک موضوع کوچک مربوط به توزیع ناعادلانه برق را پیگیری کرد و به گزارش خبری تبدیل کرد. این روایت، تصویری از روزنامه‌نگاری دشتی ارایه می‌دهد که در آن، قدرت باید در برابر پرسش‌های رسانه پاسخ‌گو باشد.

با این حال، رابطه او با خانواده احمد شاه مسعود هیچ‌گاه از زندگی حرفه‌ای‌اش جدا نشد. دشتی بعدها در کنار احمد مسعود رهبر جبهه مقاومت ملی قرار گرفت و در فعالیت‌های سیاسی او نیز نقش داشت. پس از سقوط جمهوری افغانستان در سال ۲۰۲۱، این رابطه بار دیگر شکل آشکارتری پیدا کرد؛ دشتی به سخنگوی جبهه مقاومت ملی افغانستان تبدیل شد و از پنجشیر، مواضع این جبهه را برای رسانه‌ها و افکار عمومی مخابره می‌‌کرد.

در آن روزها، پنجشیر فقط یک منطقه جغرافیایی نبود؛ برای بسیاری از افغانستانی‌ها نمادی از آخرین ایستادگی در برابر بازگشت طالبان به قدرت بود. دشتی در گفت‌وگویی با شبکه «ای‌بی‌سی» گفته بود که مقاومت آنها تنها برای پنجشیر نیست، بلکه مسئله را متعلق به همه افغانستان می‌دانست. چند روز بعد، ارتباطات دره محدود شد و خبر مرگ او منتشر گردید. 

فهیم دشتی در پنجم سپتامبر ۲۰۲۱ در جریان درگیری‌ها در پنجشیر کشته شد. درباره چگونگی دقیق مرگ او روایت‌های متفاوتی منتشر شده است؛ نمایندگان مقاومت مسوولیت را متوجه طالبان و حتا نیروهای پاکستانی دانستند، در حالی که طالبان روایت دیگری ارایه کردند. گزارش اتحادیه اروپا نیز این اختلاف روایت را ثبت کرده است. به همین دلیل، درباره جزئیات حمله نمی‌توان با قاطعیت بیشتر از آنچه منابع مستقل تایید کرده‌اند سخن گفت.

مرگ دشتی، در واقع پایان یک مسیر چندلایه بود؛روزنامه‌نگاری که آزادی رسانه را دنبال کرد، مدیری که برای سازمان‌یافتن خبرنگاران تلاش کرد، مردی که تجربه نزدیک مرگ در کنار احمدشاه مسعود را پشت سر گذاشت و سرانجام در کنار نسل تازه مقاومت در پنجشیر ایستاد.

شاید مهم‌ترین بخش میراث او نه در عنوان‌هایی باشد که در طول زندگی گرفت، بلکه در پرسشی باشد که زندگی‌اش پیش روی تاریخ افغانستان گذاشت، وقتی فضای آزادی رسانه و سیاست از میان می‌رود، یک روزنامه‌نگار تا کجا می‌تواند تنها با قلم بایستد؟

دشتی پاسخ این پرسش را با انتخاب‌های زندگی خودش داد؛ انتخابی که او را از پشت میز تحریریه به قلب یکی از آخرین نبردهای افغانستان رساند.