سیاسی

اگر مسعود را می‌خواهیم، باید ارزش‌هایش را پاسداران کنیم، نه عکس‌هایش را

خبرگزاری ثانیه | منتشر شده در تاریخ 17 سنبله 1405
نویسنده: فهیم کوهدامنی

اشتراک گذاری: فیسبوک | توییتر | واتس‌اپ | لینکدین
بازدیدها: 53

---

۹ سپتامبر  روزی که برای بسیاری از مردم افغانستان یادآور فقدان یکی از چهره‌های برجسته تاریخ معاصر  کشور ما است.

نمی‌خواهم  این روز  را فقط به‌عنوان «۱۸ سنبله» یاد کنم، زیرا در پشت این نام، هم خاطره یک فاجعه بزرگ تاریخی نهفته است و هم در سال‌های پس از آن، رفتارهایی به‌نام مردی صورت گرفته که بخش بزرگی از عمرش را در مبارزه با ظلم، استبداد، وابستگی و تعصب سپری کرد.

احمدشاه مسعود از آن جمله شخصیت‌هایی بود که میان آنچه می‌گفت و آنچه عمل می‌کرد فاصله زیادی وجود نداشت. یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های شخصیتی او فروتنی و پرهیز از خودستایی بود. 

او دستاوردهایش را به‌نام خود ثبت نمی‌کرد و موفقیت‌های مقاومت را نتیجه ایمان، فداکاری و تلاش همرزمان و مردم می‌دانست.

شاید یکی از مهم‌ترین درس‌های زندگی شهید مسعود همین باشد که او برای قهرمان‌شدن مبارزه نمی‌کرد. هنگامی که پیروزی به دست می‌آمد، سهم خود را کوچک می‌دید و سهم مردم و همرزمانش را بزرگ می‌دانست اما هنگامی که شکست و ناکامی رخ می‌داد، نخست عملکرد خود را مورد پرسش قرار می‌داد. این روحیه، در زمانی که بسیاری از سیاست‌مداران شکست‌های خود را به گردن دیگران می‌اندازند، می‌تواند یکی از مهم‌ترین درس‌های سیاسی و اخلاقی زندگی او باشد.

مسعود قهرمانی را به مردم نسبت می‌داد، مردمی که در سخت‌ترین شرایط، هزینه آزادی و استقلال کشورشان را پرداختند. به همین دلیل، شاید بتوان جایگاه تاریخی او را با این سخن مشهور پیامبر اسلام(ص) بهتر درک کرد: «مَن تَواضَعَ لِلهِ رَفَعَهُ اللهُ»؛ کسی که برای خدا فروتنی کند، خداوند مقامش را بلند می‌کند.

احمدشاه مسعود در یکی از حساس‌ترین مقاطع تاریخ افغانستان وارد میدان مبارزه شد. با آغاز اشغال افغانستان از سوی شوروی، او به یکی از چهره‌های اصلی مقاومت تبدیل شد و در پنجشیر و مناطق دیگر، مبارزه‌ای دشوار را علیه یکی از بزرگ‌ترین قدرت‌های نظامی جهان رهبری کرد.

سازمان‌دهی مقاومت، حفظ روحیه نیروهایش، استفاده از تاکتیک‌های مؤثر جنگی و ایستادگی در برابر عملیات‌های پی‌درپی ارتش شوروی و حکومت دست نشانده کابل، جایگاه او را در تاریخ مقاومت افغانستان تثبیت کرد.

اما اهمیت شهید مسعود تنها در موفقیت‌های نظامی خلاصه نمی‌شود. او به تدریج از یک فرمانده محلی به شخصیتی با نگاه گسترده‌تر نسبت به آینده افغانستان تبدیل شد، شخصیتی که ضرورت ایجاد یک نظام سیاسی فراگیر، مشارکت اقوام، آموزش دختران و پسران، نهادسازی و پایان‌دادن به چرخه جنگ و استبداد را درک می‌کرد. به همین دلیل، تقلیل مسعود به یک فرمانده نظامی یا رهبر یک قوم، نادیده‌گرفتن بخش مهمی از میراث سیاسی و فکری اوست.

مسعود و مرزبندی با تعصب

یکی از موضوعاتی که باید درباره مسعود با صداقت بیشتری سخن گفته شود، موضع او در برابر تعصب است. مبارزه او با تعصب، محدود به مخالفت با تعصب دیگران نبود. او در برابر جریان‌های افراطی و گروه‌هایی از هم‌تباران خود نیز ایستاد، از جمله در برابر جریان‌هایی (ملیشه هایی که در شمالشرق به دفاع از روس ها  کندک های قومی ساخته بودند) که در دوران حاکمیت حزب دموکراتیک خلق و اشغال شوروی، در کنار حکومت وابسته قرار گرفته بودند و علیه نیروهای مقاومت می‌جنگیدند.

از این منظر، استفاده از نام شهید مسعود برای توجیه تعصب قومی، برتری‌جویی یا حذف دیگران، با روح مبارزه او سازگار نیست. شهید مسعود اگر با اشغال خارجی جنگید، با استبداد داخلی نیز مشکل داشت، اگر برای استقلال افغانستان ایستاد، استقلال را متعلق به یک قوم نمی‌دانست، و اگر با تعصب مقابله کرد، نمی‌توان میراث او را به ابزاری برای تعصب تبدیل کرد.

بزرگ‌ترین خیانت؛ مصادره نام شهید مسعود

پس از شهادت مسعود، افراد و جریان‌های گوناگون تلاش کردند از اعتبار و نام او برای اهداف سیاسی خود استفاده کنند. در مواردی، این استفاده چنان گسترده شد که تصویر و نام او به پوششی برای پنهان‌کردن اشتباهات، ناکامی‌ها و حتی رفتارهایی تبدیل شد که با ارزش‌هایی که او برای آن مبارزه کرده بود، هیچ سازگاری نداشت.

این، نه بزرگداشت شهید مسعود، بلکه تحریف میراث اوست.

اگر واقعاً می‌خواهیم پیرو راه او باشیم، باید به جای استفاده ابزاری از نامش، معیارهای رفتاری و سیاسی او را جدی بگیریم: پذیرش مسوولیت، فروتنی، شجاعت، استقلال‌خواهی، دفاع از عدالت و مخالفت با استبداد و تعصب. هیچ‌کس نمی‌تواند با نصب عکس مسعود، تکرار نام او و برگزاری مراسم سالانه، مدعی ادامه راه او شود؛ مگر آن‌که در عمل نیز به ارزش‌هایی وفادار باشد که او برای آن هزینه داد.

مسعودی که هنوز زنده است

احمدشاه مسعود در میان ما نیست، اما پرسش‌هایی که زندگی و مبارزه او مطرح کرد، هنوز پابرجاست:

آیا افغانستان می‌تواند روزی از چرخه استبداد، جنگ، تعصب و وابستگی عبور کند؟

آیا می‌توان کشوری ساخت که هیچ شهروندی به دلیل قوم، زبان، مذهب یا منطقه خود احساس بیگانگی نکند؟

و آیا می‌توان سیاست را از قوم‌پرستی و محله گرایی به مسوولیت‌پذیری و خدمت به مردم تبدیل کرد؟

پاسخ این پرسش‌ها شاید مهم‌تر از برگزاری هر مراسمی به نام شهید مسعود باشد.

امروز اگر می‌خواهیم یاد احمدشاه مسعود را زنده نگه داریم، بهتر است به جای مصادره نام او، آرمان‌هایی را زنده نگه داریم که آن شهید برای آن مبارزه کرد. او شاید نمی‌خواست قهرمان باشد؛ اما تاریخ، بدون اجازه او، جایگاهش را تعیین کرد.

و شاید ماندگارترین بخش شخصیت او همین باشد: مردی که برای قهرمان‌شدن نجنگید، اما به دلیل مبارزه برای آزادی و سربلندی مردم افغانستان، در حافظه مردم به قهرمان تبدیل شد.