فرهنگی

قلمی برای بیداری؛ مدیریتی برای توسعه: در سوگ دکتر فیضان

نوشته شده توسط admin در تاریخ 10 قوس 1404

اشتراک گذاری: فیسبوک | توییتر | واتس‌اپ | لینکدین
بازدیدها: 324

---

دکتر فیضان‌الحق فیضان (۱۳۶۰-۱۴۰۴ ه.ش) از چهره‌های برجستهٔ علمی، دانشگاهی و فرهنگی افغانستان بود که عمر خود را وقف توسعهٔ دانش زراعت، مدیریت آموزش عالی، خدمت به جامعه و ترویج فرهنگ آگاهی‌بخش نمود. سیر تحول زندگی او از تحصیل در مکاتب روستایی بدخشان تا اخذ مدرک دکترای تخصصی از مؤسسهٔ تحقیقات کشاورزی هند (IARI) و احراز مناصب کلان مدیریتی و ملی، تصویری روشن از ارادهٔ آهنین، دانش‌اندوزی مستمر و احساس مسئولیت عمیق او در قبال توسعهٔ پایدار زادگاه و کشورش ارائه می‌دهد. این زندگی‌نامه، مروری نظام‌مند برمهم‌ترین مراحل حیات علمی، حرفه‌ای و اجتماعی این استاد فرهیخته است.

تولد و خاستگاه خانوادگی

دکتر فیضان‌الحق فیضان در سال ۱۳۶۰ هجری شمسی، در قریهٔ ولاریب از ولسوالی جرم ولایت بدخشان، در خانواده‌ای دیندار و عمیقاً مقید به ارزش‌های علم دوست چشم به جهان گشود. پدر وی، مرحوم مولانا سید کبیر، از علمای محلی مورد احترام بود که نه تنها به امور شرعی مردم رسیدگی می‌کرد، که کانونی برای اشاعهٔ فرهنگ مطالعه و تعقل به شمار می‌رفت. تربیت اولیهٔ فیضان در این

محیط صورت گرفت؛ محیطی که در آن، دینداری با دانش‌دوستی عجین شده بود وفروتنی و خدمت‌گزاری، والاترین فضایل اخلاقی محسوب می‌شدند. این بستر خانوادگی، شالوده‌های شخصیتی او را شامل عطش سیری‌ناپذیر برای یادگیری، تقید به صداقت و مسئولیت‌پذیری اجتماعی پیریزی نمود و نقش تعیین‌کننده‌ای در ترسیم مسیر آینده‌اش ایفا کرد.

تحصیلات ابتدایی و متوسطه

وی آموزش رسمی خود را در لیسهٔ ولسوالی خاش آغاز نمود. با این حال، پیوند عمیق با خاستگاه خانوادگی، او را برای تکمیل دورهٔ متوسطه به زادگاه پدری بازگرداند. در سال ۱۳۷۷، از لیسهٔ غیاثی در ولسوالی جرم فارغ‌التحصیل شد.

این سال‌ها مقارن با یکی از پیچیده‌ترین ادوار تاریخی افغانستان بود که دسترسی به آموزش با موانع متعددی روبه‌رو می‌شد. با این وجود، پشتکار استثنایی، نظم ذهنی و ارادهٔ راسخ فیضان جوان، نه تنها او را از چالش‌های موجود نرهاند، که مسیر تحصیل در مراحل عالی را برایش هموار ساخت. موفقیت او در این مقطع، نخستین نشانه‌های ظرفیت‌های علمی و مدیریتی وی را آشکار کرد.

آموزش‌های دینی و ورود به دانشگاه

در سال ۱۳۷۸، فیضان‌الحق برای ادامه تحصیل، عازم پاکستان شد و در دانشگاه «مهد امام ابوحنیفه (رح)» به تحصیل علوم اسلامی پرداخت. این دوره، افزون بر افزایش دانش دینی، موجب گسترش نگاه اجتماعی و فرهنگی او و آشنایی‌اش با

فضاهای علمی متفاوت گردید. با بازگشت به وطن و علیرغم برخورداری از دانش حوزوی، اشتیاق او برای تأثیرگذاری در توسعهٔ عینی جامعه، مسیر دیگری را پیش پایش نهاد. وی در آزمون سراسری دانشگاه‌ها (کانکور) شرکت کرد و با کسب

رتبه‌ای ممتاز، وارد دانشکدهٔ زراعت دانشگاه کابل شد. انتخاب رشتهٔ «اقتصاد و توسعهٔ زراعتی» حاکی از درک ژرف او از نیازهای اساسی کشور و به ویژه ولایت زراعت‌محور بدخشان داشت؛ انتخابی استراتژیک که نشان می‌داد وی دانش را نه هدفی انتزاعی، که ابزاری برای برنامه‌ریزی و حل مسائل اقتصادی اجتماعی می‌داند. او در سال ۱۳۸۴ با درجهٔ عالی از این دانشگاه

فارغ‌التحصیل شد.

آغاز فعالیت‌های علمی و دانشگاهی

در سال ۱۳۸۸، دکتر فیضان با انگیزه‌ای آشکار برای مشارکت در پیشرفت علمی زادگاهش، به عنوان عضو هیأت علمی (استاد) در دانشکدهٔ زراعت دانشگاه بدخشان مشغول به خدمت شد. در این جایگاه، وی با تدریس دروس تخصصی، راهنمایی پایان‌نامه‌های دانشجویان و طراحی پژوهش‌های کاربردی منطبق با شرایط اقلیمی و نیازهای زراعتی بدخشان، نقش خود را به‌طور مؤثری ایفا نمود. دقت علمی، شیوایی بیان، تعهد به پیشرفت دانشجویان و اخلاق حرفه‌ای بی‌خدشه‌اش، به سرعت وی را به چهره‌ای محبوب و مورد اعتماد در جامعهٔ دانشگاهی بدخشان تبدیل کرد. فعالیت‌های آموزشی او، پایه‌ای مستحکم برای تربیت نسل جدیدی از کارشناسان کشاورزی در منطقه فراهم آورد.

مسئولیت‌های مدیریتی دانشگاهی

شایستگی‌های علمی و مدیریتی دکتر فیضان، به زودی توجه مسئولان دانشگاه را جلب کرد. در سال ۱۳۹۱، وی به سمت معاونت مالی و اداری دانشگاه بدخشان منصوب گردید. این ارتقاء، نشان‌دهندهٔ اعتماد نهاد علمی به درایت، صداقت و توان

سازمانی او بود. در این مسئولیت حساس، وی با کاربست دانش آکادمیک خود در حوزهٔ اقتصاد و مدیریت، به ساماندهی امور اداری، بهینه‌سازی فرآیندهای مالی، شفاف‌سازی سیستم‌ها و ارتقای زیرساخت‌های دانشگاه همت گماشت. دوران معاونت او، شاهد بهبود محسوس در نظم اداری و بهره‌وری این نهاد آموزش عالی بود.

تحصیلات عالی در هند و اخذ درجهٔ دکتری

باوری راسخ به تداوم یادگیری، دکتر فیضان را حتی در اوج مسئولیت‌های مدیریتی، از پیگیری مدارج عالی علمی بازنداشت. در سال ۱۳۹۷، وی از طریق یک رقابت آزاد و شفاف علمی، موفق به کسب فرصت ادامهٔ تحصیل در کشور هند شد. حضور او در موسسهٔ تحقیقات کشاورزی هند (IARI) که از پیشگامان جهانی در پژوهش‌های زراعتی به شمار می‌رود نقطهٔ عطفی در مسیر علمی‌اش محسوب می‌گردد. وی با پشتکاری قابل تحسین، ابتدا مدرک کارشناسی ارشد و سپس در سال‌های بعد، عالی‌ترین مدرک آکادمیک، یعنی دکترای تخصصی (Ph.D.) را در رشتهٔ زراعت با موفقیت کسب نمود. پژوهش‌های او در این مقطع، معطوف به مسائل کاربردی توسعهٔ زراعتی بود و ظرفیت‌های پژوهشی وی را در سطحی بین‌المللی به نمایش گذاشت. بازگشت او به وطن با این سرمایهٔ علمی سنگین، موهبتی برای نظام آموزش عالی کشور بود.

فعالیت‌های فرهنگی، اجتماعی و رسانه‌ای

شخصیت دکتر فیضان‌الحق فیضان، منحصر به عرصهٔ آکادمیک نبود. او باور داشت که توسعهٔ پایدار، نیازمند بسترسازی فرهنگی و ارتقای آگاهی عمومی است. تعهد عملی به این باور، در پذیرش مسئولیت سنگین «مدیرمسؤولی» ماهنامهٔ فرهنگی و

تحلیلی «سیمای شهروند» تبلور یافت. تحت مدیریت و سردبیری او، این نشریه به رسانه‌ای معتبر، نقاد و آگاهی‌بخش تبدیل شد که با پرداختن به موضوعات اجتماعی، تاریخی، توسعه‌ای و فرهنگی بدخشان و افغانستان، فضایی برای گفت‌وگوی منطقی و نقادی سازنده در جامعه ایجاد می‌کرد. قلم روشنگر و دیدگاه‌های متوازن او در سرمقاله‌ها و نظریاتش، نقش مؤثری در جهت‌دهی به افکار عمومی ایفا نمود. این خدمات ارزندهٔ فرهنگی، مورد تقدیر نهادهای دولتی و مدنی، از جمله والیگری بدخشان و شورای ولایتی قرار گرفت و جوایز متعددی را برای وی به ارمغان آورد.

جایگاه ملی و آخرین مسئولیت

ترکیب بی‌نظیر دانش تخصصی (دکترای زراعت)، تجربهٔ مدیریت موفق در دانشگاه و تعهد اثبات‌شده به اخلاق حرفه‌ای، دکتر فیضان را به چهره‌ای شاخص و مورد اعتماد در سطح ملی تبدیل کرده بود. در واپسین فصل زندگی پربارش، این سرمایه‌های انسانی و علمی، موجب شد تا به یکی از حساسترین و کلیدی‌ترین مناصب اجرایی کشور ریاست شرکت انکشاف ملی افغانستان منصوب گردد. این شرکت، مسئولیت برنامه‌ریزی و نظارت بر پروژه‌های بزرگ زیربنایی و توسعه‌ای ملی را بر عهده دارد. او در این جایگاه نیز با همان روحیهٔ خستگیناپذیر، درایت و صداقت شناخته‌شده‌اش، به خدمت پرداخت و تمام توان خود را برای پیشبرد مأموریت‌های محوله مصروف داشت.

وفات

متأسفانه، اجل مهلت نداد تا این خدمت‌گزار خستگی‌ناپذیر، تمامی طرح‌ها و برنامه‌های توسعه‌ای خود را به مرحلهٔ عمل کامل برساند. دکتر فیضان‌الحق «فیضان» پس از سال‌ها تلاش علمی، مدیریتی و فرهنگی پیگیر، در تاریخ ۲۷ میزان ۱۴۰۴ هجری شمسی، بر اثر ایست قلبی ناگهانی، در اوج پختگی علمی و ظرفیت‌های خدمت‌گزاری، دیده از جهان فروبست. درگذشت او ضایعه‌ای

جبران‌ناپذیر برای خانوادهٔ محترمش، جامعهٔ علمی و دانشگاهی بدخشان و افغانستان، اصحاب فرهنگ و رسانه، و تمامی کسانی بود که توسعهٔ مبتنی بر دانش و اخلاق را آرزو می‌کنند.

میراث علمی و اجتماعی

میراث دکتر فیضان‌الحق فیضان، فراتر از یک عمر زندگی فردی است و در ابعاد گوناگون، به عنوان سرمایه‌ای ملی تداوم خواهد یافت:‌ میراث علمی و دانشگاهی: تربیت نسل‌های متعددی از دانش‌آموختگان رشته‌های کشاورزی که امروز در نقاط مختلف کشور مشغول خدمت هستند؛ ترویج فرهنگ پژوهش‌های کاربردی و نیازمحور در دانشگاه بدخشان؛ و ارتقای استانداردهای تدریس و مدیریت آموزش عالی. میراث مدیریتی: ارائهٔ الگویی از مدیریت شفاف، منضبط و مبتنی بر شایستگی در پست‌های اداری و اجرایی؛ و کاربست دانش آکادمیک در حل مسائل مدیریت کلان ملی. میراث فرهنگی و رسانه‌ای: تثبیت جایگاه رسانه‌ی مکتوب به‌عنوان نهادی برای روشنگری، نقد سازنده و تقویت گفت‌وگوی اجتماعی؛ و ترویج اندیشه‌ورزی،‌ مطالعه و مسئولیت‌پذیری فرهنگی در میان نخبگان و عموم مردم.

نظرات دوستان، همکاران و اهل قلم

درگذشت ناگهانی دکتر فیضان، موجی از اندوه را در میان طیف گسترده‌ای از دوستان، همکاران و اهل فرهنگ برانگیخت که گواهی بر عمق تأثیر و محبوبیت‌ اوست: منیراحمد بارش: "او اهل تکاپو و تلاش بود... در کارهای فرهنگی و علمی همیشه‌در خط اول بود... آشنایی او همیشه بی‌دریغ و رفیقانه بود. "  اسامه بصیر:‌"استاد فیضان... آدم به تمام معنا صادق، بی‌آلایش و عیار... مرگ در جوانی‌ شبیه خرمن آتش‌گرفته است."  شایق قاسمی:"استاد فیضان در همان روزهای نخست مرا سخت یاری و همکاری کرد... این مهربانی‌ها و منش انسانی او هرگز از یادم نخواهد رفت."   نجیب دهزاد: "سال‌ها تلاش کرد. تا کسبِ مدرک دوکتورا هم تپید و رسید؛ اما ظرف ۲۰ دقیقه قلبِ استاد... از تپیدن باز ماند."  عبدالقدیر خاشی: "اورا در استادی و معاونت می‌دیدم مدیر موفق و همه‌کاره‌ بود."   عبدالله ناجی نظری: "استاد... یک انسان دلسوز، مهربان و رفیق بود، همیشه به فکر خیر رساندن بود. درگذشت ایشان ضایعه جبران‌ناپذیر است."  ولید نصییب: "دکتر فیضان... انسانی متواضع، اجتماعی و رفیق واقعی... سال‌ها

خدمت صادقانه‌ و کوشش بی‌وقفهٔ ایشان... یاد و خاطره‌ای فراموش‌نشدنی بر جای خواهد گذاشت."   خسرو نظری: "فیضان عزیز... انسانی که اخلاق نیک، فروتنی، صداقت و احساس مسئولیت را در وجود خویش معنا کرده بود... یاد و نامت... ماندگار است."   زلمی مجددی: "او مرد با همت بود که با بازو و توان‌ و استعداد خویش به مدارج بالا قدم گذاشت ."  خیرالله خیرخواه: "استاد فیضان  مرحوم... دانش، تواضع، عیاری، بینش روشن و روح خدمت‌گزارانه‌اش الهام‌بخش نسل جوان... بود."

نتیجه‌گیری

دکتر فیضان‌الحق فیضان تجسم عینی یک روشنفکر متعهد، یک استاد دانش‌پرور، یک مدیر مدبر و یک کنشگر فرهنگی آگاه بود. مسیر تحول او از یک دانش‌آموز روستایی در بدخشان تا یک دارندهٔ مدرک دکترای از یک مؤسسهٔ معتبر جهانی و یک مدیر ارشد ملی، روایتی الهام‌بخش از قدرت اراده، پشتکار و عشق به وطن است. نام و یاد او، نه تنها در قالب عناوین و مناصب، که در تأثیر ماندگاری که بر دانشجویان، همکاران، خوانندگان آثارش و نهادهای مربوطه گذاشت، برای همیشه در تاریخ معاصر علم، فرهنگ و توسعهٔ افغانستان خواهد درخشید. فقدان او جامعه را از حضور چهره‌ای نادر و جامع‌الابعاد محروم ساخت، اما مشعلی که برافروخت، راهنمای مسیر پرفرازونشیب توسعهٔ کشور باقی خواهد ماند.

نویسنده : حامیه نادری